Pieczenie, świąd, obrzęk i podrażnienie okolic odbytu potrafią szybko obniżyć komfort codziennego funkcjonowania. W takich sytuacjach wiele osób sięga po preparaty stosowane miejscowo, ponieważ działają bezpośrednio tam, gdzie pojawia się problem. Sprawdź, jakie są ich rodzaje i kiedy po nie sięgać.

Jakie preparaty stosuje się miejscowo?

Podstawowy podział preparatów stosowanych w podrażnieniach i stanach zapalnych okolic odbytu obejmuje cztery grupy: preparaty ochronne i barierowe, preparaty ze środkiem miejscowo znieczulającym, preparaty przeciwzapalne i przeciwświądowe oraz preparaty złożone. To podział wygodny dla pacjenta, chociaż w praktyce część produktów łączy kilka mechanizmów działania jednocześnie¹.

Preparaty ochronne i barierowe

Preparaty ochronne i barierowe sprawdzają się wtedy, gdy problemem jest głównie podrażnienie skóry, wilgotność, pieczenie albo uczucie otarcia. Ich zadaniem jest osłonięcie wrażliwej okolicy, ograniczenie dalszego drażnienia i wsparcie gojenia powierzchownych uszkodzeń. Przy świądzie odbytu wskazuje się zarówno emolienty, jak i preparaty barierowe jako element leczenia miejscowego¹.

Preparaty ze środkiem miejscowo znieczulającym

Preparaty zawierające środek miejscowo znieczulający są wybierane przede wszystkim wtedy, gdy dominują ból, szczypanie albo pieczenie. Ich działanie polega na osłabianiu przewodzenia bodźców czuciowych, dzięki czemu mogą przynieść szybką ulgę objawową. W produktach do leczenia hemoroidów stosuje się m.in. cynchokainę, która przyczynia się do początkowego zmniejszenia bólu².

Preparaty przeciwzapalne i przeciwświądowe

Przy wyraźnym stanie zapalnym, świądzie i obrzęku stosuje się także preparaty przeciwzapalne i przeciwświądowe, w tym miejscowe kortykosteroidy. To rozwiązanie pomocne zwłaszcza wtedy, gdy okolica odbytu jest zaczerwieniona, tkliwa i mocno podrażniona³.

Preparaty złożone

Osobną grupę stanowią preparaty złożone, czyli takie, które łączą kilka kierunków działania w jednym produkcie. Ich stosowanie jest zasadne, ponieważ dolegliwości okolicy odbytu rzadko ograniczają się tylko do jednego objawu. Jeśli jednocześnie pojawiają się ból, świąd i stan zapalny, wygodniejszym rozwiązaniem bywa preparat wieloskładnikowy, np. Proktosedon ^4,5.

Kiedy najlepiej sięgnąć po preparat miejscowy?

Po preparat miejscowy warto sięgnąć przede wszystkim wtedy, gdy objawy dotyczą zewnętrznej okolicy odbytu i mają charakter ostry lub okresowo się zaostrzają. Takie leczenie może być pomocne przy świądzie, pieczeniu, obrzęku i bólu, zwłaszcza we wczesnych etapach choroby hemoroidalnej albo w czasie nagłego nasilenia dolegliwości^1,6.

Jeżeli jednak objawy nie ustępują, wracają mimo leczenia albo towarzyszy im krwawienie, potrzebna jest konsultacja lekarska – sama terapia miejscowa może okazać się niewystarczająca. W takiej sytuacji lekarz może zaproponować dalszą diagnostykę oraz leczenie dobrane do przyczyny dolegliwości, w tym zmianę preparatu lub postępowanie zabiegowe.

Bibliografia

1. Nakhla N, Hospattankar A, Siddiqui K, Bridgeman MB. Improving Hemorrhoid Outcomes: A Narrative Review and Best Practices Guide for Pharmacists. Pharmacy (Basel). 2025 Jul 30;13(4):105. doi: 10.3390/pharmacy13040105. PMID: 40863702; PMCID: PMC12389048.

2. Espinosa DJ. [Analytical review of multicenter studies with polycresulene for hemorrhoidal pathologies]. Acta Gastroenterol Latinoam. 2000;30(3):177-186. PMID: 10975023.

3. Jakubauskas M, Dulskas A. Evaluation, management and future perspectives of anal pruritus: a narrative review. Eur J Med Res. 2023 Feb 2;28(1):57. doi: 10.1186/s40001-023-01018-5. PMID: 36732860; PMCID: PMC9892672.

4. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Proktosedon® maść doodbytnicza. Aktualna wersja zatwierdzona przez URPL.

5. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Proktosedon® czopki doodbytnicze. Aktualna wersja zatwierdzona przez URPL.

6. Stratta E, Gallo G, Martellucci J, i wsp. Conservative Treatment of Hemorrhoidal Disease. Rev Recent Clin Trials. 2021;16(2):87-99. doi: 10.2174/1574887115666201021150144. PMID: 33087033.