Malwina Tomżyńska
Malwina Tomżyńska
21 Lip, 2018 - 01:00
Pielęgnacja pępka noworodka od A do Z

Pielęgnacja pępka noworodka od A do Z

Malwina Tomżyńska

Pielęgnacja pępka noworodka to jedno z pierwszych wyzwań stojących przez świeżo upieczonymi rodzicami. Dlaczego odpowiednia pielęgnacja jest tak ważna?

Odpowiednia pielęgnacja pępka noworodka po powrocie ze szpitala staje się zadaniem świeżo upieczonych rodziców, którzy często traktują ten element codziennej pielęgnacji jako zło konieczne, stresując się i martwiąc. Zupełnie niepotrzebnie!

Tak naprawdę na ten temat funkcjonuje wiele mitów, a odpowiednia pielęgnacja pępka noworodka jest bardzo prosta i wymaga od rodziców jedynie wiedzy. Poniżej wyjaśniamy czym jest kikut pępowinowy, dlaczego jego odpowiednia pielęgnacja jest niezbędna i jak sprawić żeby niepotrzebny problem szybko zniknął (odpadł).

Noworodek a kikut pępowinowy

Kikut pępowinowy to nic innego jak pozostałość po odciętej w szpitalu, podczas porodu, pępowinie, będącej żyłą łączącą dziecko w łonie z łożyskiem matki. To połączenie zapewnia płodowi odpowiedni rozwój, dostarczając mu tlenu i pożywienia, i usuwając jednocześnie produkty powstałe z przemiany materii.

Odcięcie pępowiny następuje po pojawieniu się maluszka na świecie, czyli w momencie kiedy połączenie z łożyskiem matki nie jest już konieczne i malec może sam zacząć oddychać i jeść. Pępowina odcinana jest w odległości kilku centymetrów od skóry dziecka, tworząc w miejscu pępka noworodka tzw. kikut pępowinowy.

Początkowo jest on miękki i elastyczny, a z czasem twardnieje. Standardowy proces gojenia się pępka (a więc czas w jakim następuje odpadnięcie kikuta pępowinowego) trwa z reguły od 10 dni do dwóch tygodni.

Ważne: Czas gojenia się pępka noworodka jest bardzo indywidualny i może trwać kilka dni lub kilka tygodni. Nie stresujmy się i nie martwmy na zapas, jeżeli u naszego maluszka ten czas trwa dłużej niż u bobasów naszych koleżanek. Jeżeli widzimy, że z kikutem nic się nie dzieje, nie warto panikować. Najlepiej zasięgnąć opinii położnej lub lekarza pediatry.

Wygląd kikuta pępowinowego

  • Bezpośrednio po urodzeniu i w ciągu kilku pierwszych godzin życia maluszka, kikut pępowinowy jest elastyczny, giętki, miękki i przybiera barwy biało-niebieskie.
  • W ciągu kolejnych 24 godzin trwa proces osuszania, obkurczania i twardnienia, a kolor kikuta zmienia się na brązowo-żółty.
  • Pod koniec etapu gojenia się pępka, przed jego odpadnięciem kikut nabiera koloru brązowo-czarnego.

Pielęgnacja pępka noworodka

Jeszcze w szpitalu, zaraz po porodzie, przed odcięciem pępowiny, położne zaciskają na pępowinie, przy brzuszku niemowlęcia klamerkę uciskową. W zależności od szpitala i standardów okołoporodowych, klamerka ta może zostać ściągnięta po 2-3 dniach (jeszcze przed opuszczeniem szpitala świeżo upieczonej mamy i noworodka) lub „pojechać” z nami do domu.

Bez względu na to, czy pielęgnacja pępka noworodka odbywa się bez klamerki lub z nią, pamiętajmy że jest to proces zupełnie bezbolesny dla naszego dziecka i nie musimy się martwić, że wyrządzimy mu ból dotykając kikut pępowinowy.

Dlaczego pielęgnacja pępka noworodka jest tak ważna?

Kikut pępowinowy jest niestety najbardziej podatną na zakażenia częścią ciała naszego dziecka i do momentu, w którym nie odpadnie, jest stale gojącą się raną, narażoną na zakażenie i powstanie infekcji. Odpowiednia pielęgnacja pępka noworodka jest ważna ze względu na prewencję wdania do gojącej się rany zakażenia.

Najprostszym i najczęściej polecanym przez lekarzy sposobem pielęgnacji pępka noworodka jest dokładne i delikatne przemywanie jego okolic wodą z mydłem, a następnie jego dokładne osuszenie (najlepiej ręcznikiem jednorazowym, ze względu na bardzo dobrą chłonność wody).

Po kąpieli i odpowiednim osuszeniu pępka, najlepiej położyć spać malca w taki sposób, aby kikut pępowinowy miał ciągły dostęp do powietrza i nie podrażniała go pieluszka jednorazowa (zaleca się zwijanie pieluchy i zapinanie jej na linii bioder, poniżej pępka).

Drugim znanym i często stosowanym sposobem jest pielęgnacja pępka noworodka z wykorzystaniem odpowiednich preparatów np. w sprayu. Są to tzw. preparaty antyseptyczne, do których można zaliczyć Octanisept. Troska o pępek noworodka polega w tym przypadku na dokładnym psikaniu rany (raz lub dwa razy dziennie) w celu wysuszenia kikuta i przyspieszenia procesu odpadania.

Trzecią metodą pielęgnacji pępka niemowlaka, od której powoli zaczynają odchodzić szpitale, położne i lekarze jest przecieranie rany roztworem spirytusu (70-procentowym). Ta metoda stosowana była przez nasze babcie i zakładała, że pępka noworodka nie wolno w ogólne moczyć wodą, ponieważ powoduje ona wydłużenie czasu wysychania kikuta i jego odpadania.

Przeprowadzone badania ujawniły jednak, że dzieci, których rodzice przemywali kikut pępowinowy wodą z mydłem i nie stosowali innych specyfików, szybciej gubiły kikut pępowinowy niż te, które pielęgnowane były roztworem spirytusu.

Pielęgnacja pępka noworodka – czego nie należy robić?

Bez wyraźnych wytycznych pediatry:

  • nie smaruj pępka niemowlaka kremem,
  • nie natłuszczaj go,
  • nie używaj fioletu (gencjany),
  • nie posypuj go pudrem lub talkiem,
  • w żadnym wypadku nie próbuj go na siłę odrywać, ciągnąć, podważać lub odcinać!

Pielęgnacja pępka noworodka a kąpiel

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami dotyczącymi pielęgnacji pępka noworodka, kąpiel i zamaczanie kikuta pępowinowego nie wpływa negatywnie na wydłużenie czasu gojenia się rany.

Co więcej, przemywanie pępka noworodka wodą pozwala na zachowanie odpowiedniej czystości i ogranicza do minimum możliwość dostania się do rany zakażenia.

Dowiedz się więcej: Płyn do kąpieli dla niemowląt – jak wybrać najlepszy? >>

Pielęgnacja pępka noworodka – najbardziej powszechne mity

MIT nr 1: Odpowiednia pielęgnacja pępka noworodka polega na przemywaniu go 70-procentowym roztworem spirytusu.

MIT nr 2: Stosowanie różnego rodzaju maści i specyfików wpłynie na szybsze odpadnięcie kikuta.

MIT nr 3: Kikuta pępowinowego pod żadnym pozorem nie należy moczyć, nie można pozwolić na zachlapanie.

MIT nr 4: Podważanie kikuta pępowinowego wpłynie na jego szybsze odpadnięcie.

Kikut pępowinowy – co jeszcze należy wiedzieć?

Pielęgnacja pępka noworodka jest mocna wspierana przez stały kontakt matki z dzieckiem w pierwszych dobach jego życia. To moment, w którym kobieta przekazuje swojemu dziecku naturalną florę bakteryjną, która zabezpiecza przez dostaniem się zakażenia i rozwinięciem infekcji.

Ze względu na aktualne standardy okołoporodowe noworodki myje się 24 lub 48 godzin po urodzeniu (ze względu na posiadanie naturalnej bariery ochronnej, którą noworodek przynosi na świat w postaci mazi płodowej).

W tym czasie kikut pępowinowy powinien być raz dziennie oczyszczany, za pomocą czystego, zwilżonego wodą gazika. Po umyciu, powinien być odpowiednio osuszony i pozostawiony bez osłonięcia – ważne jest podwijanie pieluchy jednorazowej i zapinanie jej na wysokości linii bioder noworodka.

Dowiedz się więcej: Pierwsza kąpiel noworodka w domu – kiedy i w jaki sposób? >>

Pielęgnacja pępka noworodka od A do Z - noworodek

Kiedy należy udać się do lekarza pediatry lub poprosić o wizytę położnej?

Warto zaczerpnąć porady specjalisty, jeżeli:

  • wokół pępka pojawiło się zaczerwienienie, które jest duże,
  • pojawił się obrzęk,
  • pępek nieładnie pachnie,
  • z pępka wylewa się dziwna wydzielina (wydzielina ropna),
  • pępek noworodka zaczyna krwawić (więcej niż kilka kropli),
  • proces odpadania pępka trwa dosyć długo (ponad 3-4 tygodnie).

Co może spowodować wydłużenie czasu odpadania kikuta pępowinowego?

Warto znać przyczyny nieodpadającego kikuta pępowinowego:

  • mała masa urodzeniowa dziecka,
  • wcześniactwo (poród przed 36 tygodniem ciąży),
  • gruba pępowina,
  • stosowanie miejscowych środków przeciwbakteryjnych w postaci maści, spirytusu lub innych specyfików,
  • wada wrodzona u noworodka,
  • zaburzenie funkcji białych ciałek krwi.

Zapalenie okołopępkowe

O zapaleniu pępka noworodka może świadczyć jednoczesne pojawienie się wydzieliny ropnej (wydzieliny surowiczej lub krwi), obrzęk skóry w okolicy pępka, wyraźne zaczerwienienie oraz uczucie wzmożonego ciepła przy pępku. Zaobserwowanie takich objawów,  powinno spowodować wizytę u lekarza pediatry.

ZOBACZ RÓWNIEŻ