Umowa o pracę - najważniejsze informacje

Umowa o pracę - najczęściej stosowana i najbardziej pożądana forma zatrudnienia w Polsce. Sprawdź, co musisz o niej wiedzieć!

 
Umowa o pracę - najważniejsze informacje
Umowa o pracę - to musisz wiedzieć!

Umowa o pracę to najbardziej pożądana forma zatrudnienia w Polsce. W tym artykule bierzemy ją pod lupę. Sprawdzamy, kiedy zachodzi konieczność jej podpisania, co ją cechuje, do czego uprawnia oraz jak ją wypowiedzieć. Przedstawiamy również wszystkie rodzaje umów o pracę stosowanych przez rodzimych pracodawców. Serdecznie zapraszamy do uzupełnienia wiedzy na temat tej formy zatrudnienia.

Umowa o pracę obowiązkiem ustawowym pracodawców

Na współczesnym rynku pracy stosuje się wiele rodzajów umów, również cywilnoprawnych, takich jak umowa o dzieło czy umowa zlecenie. Niemniej jednak, to właśnie umowa o pracę powinna być stosowana zawsze, gdy zachodzą łącznie wszystkie z poniżej opisanych warunków, a praca wykonywana jest:

  • w stałych godzinach i z góry określonym miejscu,
  • w stosunku służbowym i podporządkowaniu organizacyjnym,
  • z bezwzględnym wymogiem osobistego świadczenia,

czyli inaczej: w tzw. stosunku pracy. W takim przypadku zastosowanie umowy cywilnoprawnej jest błędem lub wykroczeniem ze strony pracodawcy. Państwowa Inspekcja Pracy może wówczas:

  • nałożyć na pracodawcę karę grzywny,
  • wymagać od pracodawcy zmiany bieżącej formy zatrudnienia, jak i poprzednich umów,
  • podyktować pracodawcy sporządzenie korekt deklaracji ZUS i US nawet na kilkanaście miesięcy wstecz.

Kodeks Pracy – Biblia pracodawców i pracowników

Stosunek pracy na podstawie umowy o pracę regulowany jest nie w Kodeksie Cywilnym, a w przepisach Kodeksu Pracy. Są one bardzo szczegółowe – uwzględniają interesy obu stron umowy i różne scenariusze życiowe. Czynią umowę o pracę najbardziej uregulowaną prawnie formą zatrudnienia w Polsce.

Kodeks Pracy określa między innymi:

  • czym jest stosunek pracy i kiedy mamy z nim do czynienia,
  • jakie są rodzaje umów o pracę i w jakich przypadkach je stosować,
  • zakresy obowiązków pracodawców i pracowników,
  • formy i procedury związane z wypowiedzeniami stosunku pracy,
  • wysokości i sposoby naliczania oraz wypłat wynagrodzeń i innych świadczeń,
  • zasady dotyczące monitorowania i respektowania czasu pracy oraz zapisywania i wynagradzania przepracowanych godzin nadliczbowych,
  • wymiary urlopów pracowniczych, w tym: chorobowych, wypoczynkowych, bezpłatnych i przysługujących pracownikom wychowującym dzieci,
  • dodatkowe uprawnienia pracowników posiadających dzieci własne lub przysposobione,
  • przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • zakres odpowiedzialności materialnej pracowników,
  • odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Dowiedz się więcej: Prawo pracy – najważniejsze zagadnienia >>

Rodzaje umów o pracę

Na obecnym rynku pracy mamy do czynienia z czterema podstawowymi rodzajami umów o pracę, różniącymi się pomiędzy sobą wieloma aspektami. Wyróżniamy następujące rodzaje form zatrudnienia:

Pobierz: Umowa o pracę – wzór w formacie PDF >>

Umowa o pracę na czas określony

Jest to umowa o pracę zawierana na z góry określony czas. Warto podkreślić, że Kodeks Pracy nie definiuje maksymalnego okresu zatrudnienia w oparciu o taką umowę. Określa za to:

  • maksymalny łączny czas obowiązywania umów na czas określony pomiędzy tymi samymi podmiotami – nie może być dłuższy niż 33 miesiące, po których to należy zawrzeć umowę na czas nieokreślony,
  • maksymalną liczbę umów na czas określony pomiędzy tymi samymi podmiotami – już trzecia umowa jest traktowana jako umowa na czas nieokreślony, o ile przerwa pomiędzy jej zawarciem a zakończeniem okresu obowiązywania ostatniej (drugiej) nie trwała dłużej niż miesiąc.

Umowę o pracę na czas określony można rozwiązać za porozumieniem stron lub dyscyplinarnie ze skutkiem natychmiastowym (o ile w treści umowy nie jest określone inaczej) lub wypowiedzieć na mocy art. 33 Kodeksu Pracy (również bez podania przyczyny).

Dowiedz się więcej: Jak napisać wypowiedzenie umowy o pracę? >>

W przypadku, gdy umowa została zawarta na czas dłuższy niż 6 miesięcy, obowiązuje dwutygodniowy okres jej wypowiedzenia.

Typami umowy o pracę na czas określony są umowa o pracę sezonową (obowiązująca przez okres np. zbioru owoców) oraz umowa o pracę tymczasową.

Dowiedz się więcej: Praca wakacyjna – za i przeciw >>

Umowa o pracę na zastępstwo pracownika

To nieco inna odmiana umowy o pracę na czas określony. Zawierana na okres usprawiedliwionej nieobecności stałego pracownika (zatrudnionego w oparciu o umowę o pracę na czas nieokreślony) – do czasu jego powrotu do pracy lub inaczej określonego momentu.

W przypadku takiej umowy, zastosowanie mają wszystkie przepisy odnoszące się do zatrudnienia w stosunku pracy na czas określony.

Umowa o pracę na czas nieokreślony

Najbardziej pożądana forma umowy o pracę. Chroni zarówno interesy pracownika, jak i pracodawcy. Pracownikowi zapewnia wszystkie świadczenia, prawa i przywileje wynikające z pozostawania w stosunku pracy, a pracodawcy możliwość pociągnięcia pracownika do odpowiedzialności za błędy oraz uchybienia.

Umowę o pracę na czas nieokreślony można rozwiązać za porozumieniem stron lub w trybie dyscyplinarnym. Istnieje także możliwość jej wypowiedzenia, pod warunkiem uzasadnienia.

W przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony stosuje się zmienne okresy wypowiedzenia, zależne od stażu pracy:

  • jeśli wynosi on mniej niż pół roku, okres wypowiedzenia to dwa tygodnie;
  • jeżeli wynosi on od 6 miesięcy do 3 lat, obowiązuje miesięczny okres wypowiedzenia;
  • gdy jest dłuższy niż 3 lata, okres wypowiedzenia może trwać nawet 3 miesiące.

Warto wspomnieć, że okres wypowiedzenia może być skrócony na mocy porozumienia stron lub w przypadku, gdy pracodawca ogłosi upadłość bądź zdecyduje się na likwidację przedsiębiorstwa.

Dowiedz się więcej: Upadłość firmy a prawa pracownika >>

Co więcej, w czasie wypowiedzenia pracownik ma prawo do skorzystania z płatnych dni urlopowych (dwóch przy 2-tygodniowym i miesięcznym wypowiedzeniu i trzech przy 3-miesięcznym wypowiedzeniu), które może przeznaczyć na poszukiwanie nowego zatrudnienia.

Istnieją przypadki, w których umowy o pracę na czas nieokreślony nie można wypowiedzieć:

  • gdy pracownik w ciągu 4 lat osiągnie wiek emerytalny
    oraz
  • gdy przebywa na urlopie wypoczynkowym, macierzyńskim lub chorobowym.

Dowiedz się więcej: Diety zagraniczne – stawki i zasady naliczania >>

Umowa o pracę na okres próbny

Jest to umowa, którą podpisuje się w celu przygotowania do zawarcia umowy o pracę na czas nieokreślony lub określony. Co do zasady, nie może obowiązywać zbyt długo. Zawiera się ją na okres do 3 miesięcy, w trakcie których pracownik nabywa prawa do:

  • minimalnego określonego ustawowo wynagrodzenia za pracę,
  • urlopu wypoczynkowego po każdym przepracowanym miesiącu, wynoszącego 1/12 urlopu przysługującego po roku pracy.

Dowiedz się więcej: Najniższa krajowa – minimalne wynagrodzenie w Polsce >>

Umowę o pracę na okres próbny można rozwiązać za porozumieniem stron lub w trybie wypowiedzenia. Art. 34 Kodeksu Pracy definiuje różne okresy wypowiedzenia umowy w zależności od czasu jej obowiązywania:

  • jeśli umowa została zawarta na krócej niż dwa tygodnie, okres wypowiedzenia wynosi 3 dni robocze,
  • jeżeli okres próbny wynosi od 2 tygodni do mniej niż 3 miesięcy, czas wypowiedzenia to tydzień roboczy ,
  • gdy umowa została zawarta na 3 miesiące, obowiązuje dwutygodniowy okres wypowiedzenia.

Wady i zalety umowy o pracę

Potencjalni pracownicy mówią o niezliczonych zaletach umowy o pracę. Pracodawcy zaś – jej wadach. Nie oznacza to jednak, że umowa o pracę jest korzystna dla pracowników, a niekorzystna dla pracodawców. Wbrew pozorom obie strony mogą znaleźć w niej zarówno wady, jak i zalety. Jakie?

Przeczytaj więcej na ten temat tutaj: Jakie wady i zalety ma umowa o pracę? >>

Umowa o pracę to jedna z najbardziej pożądanych form zatrudnienia i jedyna słuszna w przypadku wystąpienia tzw. stosunku pracy. Taka umowa jest dokładnie uregulowana poprzez Kodeks Pracy, przez co chroni interesy pracowników, jak i pracodawców.

Funkcjonuje pod czterema postaciami – umowy na zastępstwo, czas określony, nieokreślony i na okres próbny. Różnią się one między sobą wieloma aspektami, które przybliżyliśmy w tym artykule. Umowa o pracę nie jest ani jednoznacznie dobra, ani jednoznacznie zła. Z pewnością każdy jest w stanie odnaleźć tak jej zalety, jak i wady.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Sylwia Łysak Sylwia Łysak [+ info]

Prywatnie – mama energicznego dwulatka i przyszła żona muzykującego kucharza. Zadeklarowana ateistka o kontrowersyjnych poglądach, wierząca w astrologię i neurolingwistyczne programowanie. Artystyczna dusza uwielbiająca muzykę, poezję, film i design. Zawodowo - copywriter, redaktor internetowy, specjalista SEO i doradca e-marketingowy z pięcioletnim doświadczeniem.

Zobacz również