Czym się różni umowa dożywocia od umowy darowizny

Umowa dożywocia a umowa darowizny - jakie są podstawowe podobieństwa i różnice tych dwóch rodzajów umów uregulowanych w prawie cywilnym.

 
Czym się różni umowa dożywocia od umowy darowizny

Umowa dożywocia jest bardzo podobna do umowy darowizny nieruchomości, w której obdarowany ustanawia osobistą służebność mieszkania na rzecz darczyńcy.

Umowa dożywocia – definicja

Umowa dożywocia (zwana też umową o dożywocie lub po prostu dożywociem) została uregulowana w art. 908-916 kodeksu cywilnego. Definiuje ją art. 908 kodeksu:

„Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Innymi słowy, umowa dożywocia jest rodzajem umowy wzajemnej, w której jedna strona, w zamian za przeniesienie na jej rzecz własności nieruchomości (najczęściej domu lub mieszkania), zapewnia zbywcy (który w umowie dożywocia nazywany jest dożywotnikiem) utrzymanie do końca życia.

Ponieważ umowa dożywocia skutkuje przeniesieniem własności nieruchomości, musi zostać zawarta – pod rygorem nieważności – w formie aktu notarialnego. Zawarcie umowy dożywocia powoduje obciążenie nieruchomości prawem dożywocia, które odnotowywane jest w dziale trzecim księgi wieczystej.

Uwaga! Umowa dożywocia może obciążać daną nieruchomość bez wpisu w dziale trzecim księgi wieczystej. Wynika to z zapisu w art. 7 Ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z tym przepisem rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa m.in. przeciwko prawu dożywocia.

Osobą uprawnioną z umowy dożywocia może być zbywający nieruchomość lub osoba mu bliska (np. współmałżonek). Nazywa się ją dożywotnikiem.

Szczegóły dotyczące uprawnień dożywotnika określa zwykle umowa o dożywocie. Jeśli takich ustaleń w umowie nie ma, będą miały zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi nabywca winien przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału oraz zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnować w chorobie. Powinien sprawić mu także na własny koszt pogrzeb odpowiadający miejscowym zwyczajom.

Czym jest umowa darowizny

Umowa darowizny także została uregulowana w kodeksie cywilnym, w art. 888-902. Zgodnie z kodeksową definicją przez tę umowę „darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”.

Tak wiec przez umowę darowizny właściciel po prostu przenosi własność na inną osobę bez obowiązku świadczenia wzajemnego na rzecz darczyńcy. Aby umowa doszła do skutku, obdarowywana osoba musi darowiznę przyjąć. Jeśli darowizna dotyczy nieruchomości, umowa musi mieć formę aktu notarialnego.

Dowiedz się więcej: Podatek od darowizny – kto i ile musi zapłacić >>

Umowa dożywocia a umowa darowizny – różnice

Często zdarza się jednak, że przy zawieraniu umowy darowizny obdarowany ustanawia jednocześnie na rzecz darczyńcy osobistą służebność mieszkania. Wówczas umowa ta jest bardzo podobna do umowy dożywocia. Nie znaczy to jednak, że nie ma między nimi istotnych różnic.

Po pierwsze dożywotnia służebność mieszkania to nie to samo co uprawnienia przysługujące dożywotnikowi na podstawie umowy dożywocia; oprócz prawa do mieszkania dożywotnikowi przysługuje bowiem m.in. prawo do opieki, wyżywienia, a także pogrzebu.

Po drugie, nieruchomość będąca przedmiotem darowizny wchodzi do majątku osobistego obdarowanego (chyba że darczyńca inaczej postanowił), natomiast nieruchomość będąca przedmiotem umowy dożywocia – do majątku wspólnego obojga małżonków (nawet gdy umowa dożywocia zawarta zostaje tylko z jednym z nich).

Dowiedz się więcej: Umowa darowizny mieszkania – co warto wiedzieć? >>

Po trzecie, gdy w przyszłości zachodzi konieczność sprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, uprawniony ze służebności mieszkania może się jej zrzec, natomiast przy umowie dożywocia o jej rozwiązaniu może zadecydować tylko sąd.

Inne są też skutki podatkowe obydwu umów. Umowa darowizny podlega podatkowi od spadków i darowizn (darowizny w bliskiej rodzinie zwolnione są z podatku), natomiast od umowy dożywocia należy zapłacić 2% podatku od czynności cywilnoprawnych.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Mateusz Baj Mateusz Baj [+ info]

Prawnik z wykształcenia, dziennikarz z zawodu, pasji i zamiłowania. Przez szereg lat związany z lokalnymi mediami i lokalną rzeczywistością. Pisze o sprawach bliskich ludziom, doradza, jak w prosty sposób rozwiązać skomplikowane, urzędowe problemy. Prywatnie jest zapalonym kolarzem, który ściga się w amatorskich wyścigach na rowerach górskich. Jego pasją jest także tenis, wedrówki górskie oraz lokalna polityka i samorząd.

Zobacz również