Twierdza Poznań - poznaj wyjątkowy zbiór fortyfikacji

Twierdza Poznań to jeden z największych w Europie zbiorów fortyfikacji. Historia twierdzy jest niezwykle ciekawa! Dowiedz się, czym się wyróżnia i dlaczego w ogóle Niemcy ją wybudowali?

 
Twierdza Poznań - poznaj wyjątkowy zbiór fortyfikacji
Twierdza Poznań bez tajemnic / źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu - Kingi i Przemka

Twierdza Poznań to jedno z największych umocnień militarnych XIX wieku w Europie. Dlaczego Niemcy zbudowali Festung Pousen? Odpowiedź jest prosta, wystarczy spojrzeć na mapę z tego okresu. Polski nie było, nasz kraj był pod zaborami, a miasto Poznań leżało na głównym szlaku komunikacyjnym z Rosji do Berlina. Do granicy z Rosją było zaledwie 70 kilometrów. Stąd pojawiła się koncepcja zamiany miasta na twierdzę. To był gigantyczny projekt budowlany.

Powstało 18 dużych fortów i kilkanaście dodatkowych umocnień. W pierwszym okresie budowy twierdzy było to dość kłopotliwe dla samego Poznania. Miasto zostało zamknięte w obrębie małego obszaru. Inwestycje budowlane poza strefą obronną były wstrzymane. Ale Poznań na twierdzy również skorzystał. Budżet na inwestycje związane z budową fortów, utrzymaniem ich i obsługą był olbrzymi. Niemcy większość inwestycji prowadzili poprzez przetargi. Firmy zewnętrzne na tym zarabiały, cywilni robotnicy mieli pracę. Były lata, w których budżet wojska był kilkakrotnie większy niż budżet samego miasta. To był olbrzymi zastrzyk gotówki dla całego regionu.

Twierdza Poznań przeszła kilka modernizacji, przede wszystkim z powodu wprowadzania do uzbrojenia coraz to nowocześniejszych dział. Wokół miasta powstał pierścień fortów, które miały za zadanie wzajemnie się asekurować.

Co ciekawe, w zasadzie żaden fort nie przeszedł chrztu bojowego. Można powiedzieć, że gigantyczne pieniądze zostały wydane niepotrzebnie.

Niektóre forty, a uwłacza umocnienia główne na Cytadeli, wykorzystali żołnierze niemieccy do obrony w roku 1945, podczas II wojny światowej.

Większość fortów dotrwała do naszych czasów. Zachowały się w różnym stanie. Chcemy pokazać i zachęcić was do zwiedzenia kilku z nich.

Twierdza Poznań - Fort Va - widok

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Fort VII

Powstawał w latach 1876-1880, w pierwszym etapie powstawania Twierdzy Poznań. Otrzymał nazwę Colomb, od Friedricha von Coulomba. Jednak Fort VII w historii nie zapisał się jako element Twierdzy Poznań, lecz jako miejsce, gdzie powstał pierwszy na ziemiach polskich niemiecki obóz koncentracyjny.

To tutaj hitlerowcy po raz pierwszy zabijali ludzi w komorach gazowych. Tutaj oprawcy przeprowadzali pierwsze masowe zabójstwa przy pomocy gazu. Z tego względu to miejsce wyjątkowe i tragiczne. Dzisiaj znajduje się tu Muzeum Martyrologii Wielkopolan. Zwiedzając je, poruszamy się po dawnych fortyfikacjach, wchodzimy do podziemi.

Twierdza Poznań - Fort VII

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Warto przypomnieć historię Mariana Schlegela, jedynego więźnia, któremu udało się stąd uciec. Pracował on jako kelner w restauracji w Poznaniu i dla polskiego podziemia wykonywał kary śmierci na Niemcach. Dosypywał trucizny z opóźnionym działaniem i w ten sposób unikano odwetu i zemsty ze strony hitlerowców.

Schlegel z obozu uciekł w lipcu 1942 roku. Zamiast ukrywać się na ziemiach polskich, schował się w pociągu i pojechał do Berlina. Tam podał się za Niemca, który padł ofiarą napadu i stracił dokumenty. Uciekinier świetnie mówił po niemiecku, fortel się udał i zbieg całą wojnę przepracował jako robotnik rolny. Do Polski wrócił dopiero w 1945. W jednej z cel w forcie, gdzie był zamknięty, można zobaczyć własnoręczny podpis uciekiniera.

Twierdza Poznań - Fort VII - podziemia

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Fort Va

To fort pośredni, nie tak okazały, jak inne, ale warto go odwiedzić. Powstał w okresie rozbudowy Twierdzy Poznań, kiedy okazało się, że potrzebne są mniejsze obiekty, by wzajemnie się ubezpieczać. Zachował się w dobrym stanie, jednocześnie jest to Fort, który w roku 1945 bronił się najdłużej.

Dzisiaj możemy zobaczyć zniszczenia po ostrzale artyleryjskim. W dachu powstała olbrzymia wyrwa. Fort jest też siedziskiem nietoperzy, dlatego został wpisany na listę Natura 2000.

Twierdza Poznań - Fort Va

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Fort V

Ten obiekt do naszych czasów nie dotrwał. Został wysadzony i rozebrany w latach 1952-60. Krążą opowieści, że po wojnie znajdował się tu wojskowy magazyn z chemikaliami. Doszło do wycieku i bezpiecznej było cały obiekt wysadzić.

Dzisiaj obszar Fortu V to prawdziwe morze gruzów, betonu i cegieł. Cały teren porasta gęsty drzewostan. Fort nie jest ogrodzony i zabezpieczony.

Twierdza Poznań - Fort V

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Postawiono jedynie w kilku miejscach tablice informacyjne:

„Obiekt wysadzony i poddany rozbiórce, potencjalnie niebezpieczny. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z przewodnika”.

Nie jest to rada na wyrost. Na zwiedzających czeka tu mnóstwo niebezpieczeństw. Wiele podziemnych korytarzy jest dostępnych, można się do nich dostać. Pod nogami często pojawiają się dziury w ziemi różnej wielkości. Olbrzymie bloki betonu nie są stabilne, łatwo je poruszyć. Tu naprawdę nie jest bezpiecznie, a przecież od pobliskich blokowisk dzieli tylko kilka kroków.

Turystyka z dreszczykiem zawsze znajdzie swoich amatorów. Dla fanów militariów i fortyfikacji wysadzony obiekt ma olbrzymią wartość dydaktyczną, gdyż umożliwia obejrzenie szczegółów konstrukcji normalnie widocznych tylko na planach.

Twierdza Poznań - Fort V - wejście

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Schron

Twierdza Poznań to 18 fortów głównych i pośrednich oraz kilkanaście dodatkowych militarnych obiektów – hangar dla sterowców, stanowiska dla artylerii, schrony dla piechoty, umocnienia, okopy, stanowiska obserwacyjne.

Twierdza Poznań - schron - korytarz

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Schron dla piechoty na ulicy Babimojskiej to jeden z takich obiektów. Długi korytarz i kilka podziemnych pomieszczeń. Schron został wybudowany w roku 1904 na przedpolu fortów VIII i VIIIa i przeznaczony był dla piechoty. Wykonany z betonu składał się z sześciu pomieszczeń żołnierskich, pokoju oficerskiego, składziku i ubikacji. Wszystkie pomieszczenia łączył wąski korytarz, przebiegajmy wzdłuż całego schronu. Na zewnątrz prowadziło kilka wyjść, by umożliwić żołnierzom szybkie zajęcie stanowisk ogniowych. W okresie pokojowym obiekt nie był odsadzony, ponieważ w środku panowała zbyt duża wilgotność.

Twierdza Poznań - schron - pomieszczenie

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Po wojnie został przerobiony na schron przeciwatomowy dla ludności cywilnej.

Twierdza Poznań - schron - maski

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Cytadela

Fort Winiary, centralny i najważniejszy obiekt Twierdzy Poznań, zarazem największy fort artyleryjski w Europie.

To był ostatni bastion obronny Niemców w czasie II wojny. Został zdobyty 23 lutego 1945. Po wojnie był sukcesywnie rozbierany, a cegła trafiała na odbudowę Poznania i Warszawy. Ilości odzyskanej cegły były imponujące. Dlatego jeśli mieszkacie w jednym z tych miast w kamienicy z cegły postawionej w latach 1945-1963, to jest olbrzymie prawdopodobieństwo, że to materiał budowlany z Cytadeli.

Twierdza Poznań - Cytadela

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Na miejscu Fortu Winiary powstał park miejski. Pozostały tu jedynie resztki fortyfikacji.

Do atrakcji należy Muzeum Uzbrojenia oraz rzeźby Abakanowicz. Znajduje się tu również cmentarz żołnierzy poległych w walkach o wyzwolenie Poznania oraz brytyjskich żołnierzy z czasów I Wojny Światowej.

Twierdza Poznań - Cytadela - cmentarz

źródło zdjęcia: archiwum prywatne autorów artykułu – Kingi i Przemka

Większość fortów należy do miasta. Niektóre są w rękach prywatnych, różnie wygląda sytuacja z ich zwiedzaniem. W przypadku wielu obiektów trzeba najpierw się umówić. Niektóre dostępne są tylko dla grup zorganizowanych. Turystyka forteczna w Poznaniu się rozwija, często organizowane są specjalne wycieczki. Najlepszą okazją do kompleksowego zwiedzenia fortów są Dni Twierdzy Poznań organizowane od kilku lat w jeden z sierpniowych weekendów.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Kinga i Przemek Kinga i Przemek [+ info]

Jesteśmy zwyczajną rodziną. Uwielbiamy podróżować i co bardzo nas cieszy zdołaliśmy tą pasją zarazić już naszego synka. Maksymilian świetnie odnajduje się w roli małego podróżnika. To głównie zainspirowało nas do prowadzenia bloga Grafy w podróży. Nie jesteśmy zawodowymi podróżnikami, to tylko nasza pasja. Oprócz wakacyjnych wyjazdów ważne są dla nas również te weekendowe. Na naszej stronie pokazujemy bardzo wiele mało znanych, dziwnych i tajemniczych miejsc w Polsce. Zapraszamy do zwiedzana z nami. Obserwuj na Instagramie.

Zobacz również