Specjalny zasiłek opiekuńczy - komu przysługuje i jak go uzyskać?

Zrezygnowałeś z pracy, ponieważ opiekujesz się niepełnosprawnym członkiem rodziny? Sprawdź, czy przysługuje Ci specjalny zasiłek opiekuńczy!

 
Specjalny zasiłek opiekuńczy - komu przysługuje i jak go uzyskać?
Specjalny zasiłek opiekuńczy to wsparcie dla opiekunów / źródło zdjęcia: Getty Images / AlexRaths

Specjalny zasiłek opiekuńczy to świadczenie wypłacane przez państwo, które przeznaczone jest dla osób rezygnujących z pracy zarobkowej, by móc opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Poniżej wyjaśniamy, kto dokładnie może z niego skorzystać, jak się o niego ubiegać, na jaką kwotę wsparcia można liczyć, a także czym różni się to świadczenie od bardzo podobnego świadczenia pielęgnacyjnego.

Nowy rodzaj świadczenia opiekuńczego

Według różnych szacunków w Polsce około 2 milionów osób opiekuje się swoimi niepełnosprawnymi członkami rodziny, często w tym celu rezygnując z pracy. W większości przypadków są to niepełnosprawni dorośli, najczęściej osoby starsze.

Ze względu na starzenie się społeczeństwa liczba takich osób z roku na rok rośnie. To oznacza, że coraz więcej osób w wieku produkcyjnym będzie musiało zostać w domu, by zapewnić swoim bliskim opiekę.

Państwo stara się pomóc takim osobom, dlatego w ramach świadczeń rodzinnych przewiduje dla nich różne formy wsparcia finansowego. Do świadczeń tych należą m.in.:

Wszystkie wyżej wymienione świadczenia są uregulowane w Ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Specjalny zasiłek opiekuńczy został wprowadzony do polskiego porządku prawnego stosunkowo niedawno, bo w 2013 roku. Jest to zasiłek przeznaczony dla osób opiekujących się dorosłym niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Specjalny zasiłek opiekuńczy – kto może z niego skorzystać?

Ogólnie świadczenie to przeznaczone jest dla osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Aby z niego skorzystać, musimy jednak spełnić kilka warunków.

Stopień pokrewieństwa wobec osoby wymagającej opieki

Pierwszym z warunków otrzymania zasiłku jest stopień pokrewieństwa wobec osoby, którą zamierzamy się opiekować – zgodnie z przepisami specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje:

  • małżonkom,
  • a także osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby, którą się opiekują – według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego chodzi tu o krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (zasiłku nie otrzyma np. synowa lub zięć osoby niepełnosprawnej).

Stan zdrowia osoby wymagającej opieki

Drugim warunkiem, który należy spełnić, by skorzystać ze świadczenia, jest stan zdrowia osoby wymagającej opieki. Powinna ona mieć:

  • orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,
  • lub orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem koniecznej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uwaga! Przy ubieganiu się o specjalny zasiłek opiekuńczy, istotne znaczenie ma moment powstania niepełnosprawności – pełne wyjaśnienie tej kwestii opisujemy w paragrafie „Czym się różni specjalny zasiłek opiekuńczy od świadczenia pielęgnacyjnego”.

Rezygnacja z pracy zarobkowej opiekuna

Trzecim warunkiem skorzystania ze świadczenia jest niepodejmowanie pracy przez opiekuna, albo rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (np. rezygnacja z prowadzenia własnej działalności gospodarczej) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bliskim.

Kryterium dochodowe

Czwartym warunkiem jest spełnienie kryterium dochodowego – specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje wyłącznie wtedy, gdy łączny dochód obu rodzin, czyli rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby, którą się ona opiekuje, w przeliczeniu na jedną osobę nie przekracza 764 zł (w niektórych, szczególnych przypadkach może być on przekroczony). Pod uwagę bierze się dochody za rok poprzedzający okres zasiłkowy.

Okres zasiłkowy liczony jest zawsze od 1 listopada do 31 października kolejnego roku.

Dowiedz się więcej: Zasiłki – wszystko o świadczeniach w Polsce

Czym się różni specjalny zasiłek opiekuńczy od świadczenia pielęgnacyjnego?

Na pierwszy rzut oka specjalny zasiłek opiekuńczy jest bardzo zbliżony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ oba świadczenia przeznaczone są dla osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Czym zatem się różnią? Przede wszystkim w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego nie ma kryterium dochodowego.

Najważniejsza różnica dotyczy jednak momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki:

  • w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego niepełnosprawność osoby, którą się opiekujemy, powinna powstać przed ukończeniem 18 roku życia (lub 25, gdy dziecko kontynuuje naukę),
  • w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego – niepełnosprawność powinna powstać w wieku późniejszym, czyli po 18 lub 25 rokiem życia.

Rozróżnienie to wynika z tego, że od wprowadzenia nowego specjalnego zasiłku opiekuńczego w 2013 roku świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie rodzicom lub opiekunom dzieci niepełnosprawnych. Dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dorosłymi został stworzony specjalny zasiłek opiekuńczy. W praktyce najczęściej składane są wnioski o zasiłek opiekuńczy na osobę starszą.

Kto nie może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy?

Oprócz wymienionych wyżej warunków przyznawania świadczenia istnieje wiele wyłączeń precyzujących sytuacje, kiedy nie można liczyć na wsparcie państwa.

Zasiłek nie przysługuje między innymi opiekunom, którzy:

  • mają ustalone prawo do emerytury bądź renty,
  • mają ustalone prawo do renty socjalnej,
  • mają ustalone prawo do świadczeń przedemerytalnych,
  • pobierają już świadczenie pielęgnacyjne,
  • sami mają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie nie zostanie także przyznane w sytuacji, gdy osoba, którą się opiekujemy, znajduje się np. w rodzinie zastępczej lub korzysta przez więcej niż 5 dni w tygodniu z całodobowej opieki w specjalnej placówce (wyjątkiem są placówki prowadzące działalność leczniczą).

Ile wynosi i kto wypłaca specjalny zasiłek opiekuńczy?

Od 1 listopada 2018 roku wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego wynosi miesięcznie 620 zł.

Wcześniej kwota ta wynosiła 520 zł. Kolejna podwyżka zasiłku planowana jest na listopad 2019 roku.

Wypłata zasiłku odbywa się co miesiąc – świadczenie można otrzymać bezpośrednio w kasie urzędu gminy bądź MOPS-u, albo w formie przelewu bankowego na wskazany rachunek. Świadczenie wypłacane jest najpóźniej do końca miesiąca.

Jak uzyskać specjalny zasiłek opiekuńczy?

Chcąc skorzystać ze świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy złożyć odpowiedni wniosek w swoim urzędzie miasta lub gminy, albo w miejskim lub gminnym ośrodku pomocy społecznej (MOPS).

Formalności

W celu dopełnienia formalności konieczne jest wypełnienie między innymi następujących formularzy:

  • wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (pobierz wzór),
  • oświadczenia o dochodach,
  • w przypadku rolników – oświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego.

Oprócz tego niezbędne jest dołączenie do wniosku kserokopii stosownych dokumentów potwierdzających m.in.:

  • dochody (np. zaświadczenie z urzędu skarbowego),
  • stopień pokrewieństwa między opiekunem a osobą wymagającą opieki (nie zawsze jest to konieczne),
  • stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Urząd może również poprosić o inne dokumenty, jeśli będzie to konieczne.

Wywiad środowiskowy

W czasie ustalania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przeprowadzany jest wywiad środowiskowy przez pracownika socjalnego, który odbywa się w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, a w niektórych przypadkach także w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o zasiłek.

Terminy

Należy pamiętać, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest wyłącznie na dany okres zasiłkowy. Oznacza to, że aby skorzystać z niego w kolejnym roku, niezbędne jest ponowne złożenie wniosku. Jest to spowodowane kryterium dochodowym warunkującym przyznanie świadczenia.

Termin złożenia wniosku ma też wpływ na termin rozpoczęcia wypłaty świadczenia – przykładowo, złożenie wniosku w listopadzie będzie skutkowało oczekiwaniem na wypłatę zasiłku do końca lutego kolejnego roku (wypłata nastąpi z wyrównaniem za poprzednie miesiące).

Dla osób opiekujących się swoimi schorowanymi i niedołężnymi członkami rodziny specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacany przez państwo jest tak naprawdę kroplą w morzu potrzeb. Opiekunowie przecież rezygnują z pracy zarobkowej, która zapewniałaby im dużo wyższe dochody, niż wynosi kwota zasiłku. Warto jednak korzystać z każdej możliwej formy wsparcia, a także mieć nadzieję, że w przyszłości wysokość zasiłku zostanie podwyższona do dużo bardziej satysfakcjonującego poziomu.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Katarzyna Zet Katarzyna Zet [+ info]

Ekonomistka z wykształcenia, która na co dzień także zawodowo związana jest z branżą finansową. Od kilku lat zajmuje się także pisaniem poradników i artykułów przybliżających ludziom skomplikowany świat finansów m.in. w serwisie Pozyczasz.pl. W wolnych chwilach uwielbia jeździć na rowerze i słuchać audiobooków. Jej największą pasją są jednak podróże, z których zawsze przywozi mnóstwo pięknych wspomnień i zdjęć.

Zobacz również