Renta - rodzaje, formalności i sposób przyznawania

Renta z tytułu niezdolności do pracy, renta socjalna, renta szkoleniowa, a może renta rodzinna? Sprawdź, czy przysługuje Ci renta i jak się o nią starać.

 
Renta - rodzaje, formalności i sposób przyznawania

Kiedy słabe zdrowie uniemożliwia pracę, chory przechodzi na zwolnienie lekarskie. W tym czasie, jeśli jest ku temu podstawa, uzyskuje zasiłek chorobowy. Zasiłek chorobowy jest wypłacany przez 182 dni (lub przez 270 dni w przypadku ciąży lub gruźlicy). Jeśli stan zdrowia nie poprawia się, należy jeszcze przed zakończeniem tego okresu wnioskować o świadczenie rehabilitacyjne lub rentę. O tym, czy odpowiednim wariantem będzie renta, czy świadczenie rehabilitacyjne, decyduje lekarz orzecznik.

Jeśli to będzie renta to jaka? Jak długo można z niej korzystać i ile wynosi renta?

Renta, czy świadczenie rehabilitacyjne

Lekarz orzecznik stwierdza, czy stan zdrowia chorego może ulec poprawie w wyniku dalszego leczenia lub rehabilitacji, czy nie. Jeśli nie, to lekarz decyduje o przyznaniu renty. Jeśli zaś przewiduje się powrót do zdrowia, chory przechodzi na świadczenie rehabilitacyjne. Okres świadczenia nie może być dłuższy niż 12 miesięcy.

Skierowanie chorego na świadczenie rehabilitacyjne nie przekreśla możliwości późniejszego przejścia na rentę. Jeśli bowiem nie nastąpi spodziewana poprawa zdrowia, osoba niezdolna do pracy nadal może ubiegać się o rentę.

Renta z tytułu niezdolności do pracy – jak się o nią starać?

O rentę z tytułu niezdolności do pracy może ubiegać się osoba, która:

  • została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za niezdolną do pracy,
  • posiada odpowiedni do wieku staż̇ uprawniający do renty (okresy składkowe i nieskładkowe),
  • stała się niezdolna do pracy w odpowiednim okresie.

Renta jest przyznawana na czas do 5 lat. Wyjątkiem są przypadki, co do których nie przewiduje się odzyskania zdolności do pracy.

Druki niezbędne do ubiegania się rentę inwalidzką znajdują się na stronie ZUS.

Jaki staż pracy uprawnia do renty inwalidzkiej?

Aby uzyskać rentę inwalidzką należy udokumentować staż. Staż obejmujący okresy składkowe i nieskładkowe musi być odpowiedni do wieku:

  • 1 rok – jeśli niezdolność́ do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
  • 2 lata – jeśli niezdolność́ do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
  • 3 lata – jeśli niezdolność́ do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
  • 4 lata – jeśli niezdolność́ do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
  • 5 lat – jeśli niezdolność́ do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (staż powinien przypadać na ostatnie 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty lub przed dniem powstania niezdolności do pracy).

Do stażu nie wlicza się okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, czy też renty rodzinnej.

Wyjątki:

Wymóg pięcioletniego stażu w trakcie ostatnich 10 lat nie dotyczy:

  • kobiet, które mogą udowodnić 25 lat okresów składkowych oraz posiadają orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy,
  • mężczyzn, którzy udowodnią 30 lat okresów składkowych oraz posiadają orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy.

Obowiązek wykazania się odpowiednim stażem składkowym i nieskładkowym nie dotyczy osób:

  • zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu sześciu miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub wyższej,
  • które nie posiadają przerw w ubezpieczeniu dłuższych niż 6 miesięcy.

Obowiązek udowodnienia stażu nie dotyczy osób, których niezdolność do pracy powstała na skutek wypadku w pracy lub w drodze do pracy.

Co to są okresy składkowe i nieskładkowe?

Do okresów składkowych należą miedzy innymi:

  • okresy przed 15 listopada 1991 r., za które opłacono składki na ubezpieczenie społeczne lub okresy, za które odprowadzanie składek nie było obowiązkowe),
  • okresy między 15 listopada 1991 r. a 31 grudnia 1998 r., za które opłacono składki na ubezpieczenie społeczne,
  • okresy po 1 stycznia 1999 r., za które opłacono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz okresy, za które składek tych nie opłacono ze względu na przekroczenie rocznej podstawy wymiaru składek.

Okresy nieskładkowe to m.in.:

  • okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy,
  • okresy pobierania zasiłku chorobowego lub opiekuńczego,
  • okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego dla matek pracujących opiekujących się̨ małymi dziećmi oraz innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem:
    • w wieku do 4 lat – do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę̨ dzieci – do 6 lat,
    • na które ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny – dodatkowo do 3 lat na każde dziecko,
    • okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia studiów.

Wszystkie okresy składkowe oraz nieskładkowe można znaleźć w art. 6 i 7 ustawy emerytalnej.

Trzeba pamiętać, że okresy nieskładkowe mogą stanowić nie więcej niż 1/3 okresów składkowych. Zbyt krótkie okresy składkowe i nieskładkowe można uzupełnić okresem ubezpieczenia społecznego rolników, jeśli za ten czas została opłacona składka. Okres ubezpieczenia rolniczego nie może być uwzględniony, jeżeli wliczony jest do okresów prawa emerytury lub renty rolniczej.

Okres, w którym nastąpiła niezdolność do pracy a prawo do renty chorobowej

Renta jest przyznawana osobom, których niezdolność do pracy nastąpiła:

  • w okresach składkowych lub nieskładkowych (m.in. w okresach ubezpieczenia, pobierania zasiłku macierzyńskiego, wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, itp.)

lub

  • nie później niż̇ w ciągu 18 miesięcy od zakończenia okresów składkowych lub nieskładkowych.

Te zasady nie obowiązują:

  • kobiet, których łączny staż̇ wynosi co najmniej 20 lat, i które mają orzeczoną całkowitą niezdolność́ do pracy,
  • mężczyzn, których łączny staż̇ wynosi co najmniej 25 lat, i którzy mają orzeczoną całkowitą niezdolność́ do pracy.

Ile wynosi renta inwalidzka?

Rentę oblicza się uwzględniając:

24% kwoty bazowej i:

  • po 1,3 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych,
  • po 0,7 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych,
  • po 0,7 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista osiągnąłby przewidziany dla kobiet wiek emerytalny.

Wysokość kwot bazowych w poszczególnych latach oraz sposób wyliczeń znajdziesz w artykule Jaka będzie Twoja emerytura.

Osoba całkowicie niezdolna do pracy uzyska 100% wyliczonej kwoty, natomiast osoba częściowo niezdolna do pracy uzyska rentę w wysokości 75% tej sumy.

Renta szkoleniowa

Renta szkoleniowa przyznawana jest osobom, które według lekarza orzecznika nie są zdolne do pracy w swoim zawodzie lecz mogą pracować w innej profesji. Renta szkoleniowa przyznawana jest na czas 6 miesięcy, lecz na wniosek starosty okres ten może ulec skróceniu bądź wydłużeniu o 30 miesięcy.

O rentę szkoleniową nie mogą ubiegać się osoby uzyskujące przychód:

  • z działalności podlegającej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (np. z tytułu umowy o pracę),
  • z pełnionej służby.

Renta okresowa

Renty z reguły przyznawane są na okres nie przekraczający 5 lat. Na 3 miesiące przed końcem tego okresu osoba pobierająca rentę jest informowana o zbliżającym się terminie wstrzymania wypłat renty oraz o sposobie przywrócenia prawa do renty. Na swój wniosek osoba ta może po raz kolejny stanąć przed lekarzem orzecznikiem w celu przedłużenia prawa do świadczenia.

Renta socjalna

Renta socjalna przyznawana jest osobom całkowicie niepełnosprawnym, u których naruszenie sprawności organizmu, będące przyczyną niezdolności do pracy nastąpiło:

  • przed ukończeniem 18. roku życia,
  • w trakcie nauki w szkole lub studiów, ale przed skończeniem 25. roku życia,
  • w czasie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Osoby, które chcą korzystać z renty socjalnej muszą być pełnoletnie.

Jak uzyskać rentę socjalną?

Prawo do renty socjalnej zależy od decyzji lekarza orzecznika ZUS, który musi ustalić zarówno stopień niepełnosprawności, jak i czas naruszenia sprawności organizmu.

Trzeba zwrócić uwagę, że w przypadku rent socjalnych rozdziela się moment naruszenia sprawności organizmu od momentu, w którym nastąpiła niezdolność do pracy. Ten drugi termin jest tu całkowicie nieistotny.

Formularze, które należy złożyć znajdują się na stronie ZUS.

Ile wynosi renta socjalna

Renta socjalna stanowi 84% najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy. W 2017 r. wynosi ona 840 zł.

Renta rodzinna

Renta rodzinna należy się członkom rodziny osób, które w momencie śmierci posiadały prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub pobierającej zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Za członków rodziny uprawnionych do pobierania renty rodzinnej uważa się:

  • dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,
  • wnuki oraz rodzeństwo,
  • małżonka – wdowca,
  • rodziców.

Renta rodzinna dla dzieci

Dzieci mogą korzystać z renty rodzinnej do 16 roku życia, a jeżeli osiągnęły już ten wiek, to do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia.

Wyjątek stanowią dzieci całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji – w tym przypadku nie obowiązuje ograniczenie wiekowe. Podobnie, ograniczeniom ze względu na wiek nie podlegają dzieci, które stały się niezdolne do pracy zanim ukończyły 16 lat (lub 25 lat w przypadku nauki w szkole).

Dzieci, które mają pobierać rentę rodzinną powinny być przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią rencisty lub emeryta. Warunek ten nie obowiązuje, jeśli rencista zginął on w wypadku. Dodatkowym zastrzeżeniem jest brak prawa do renty rodzinnej po zmarłych rodzicach.

Renta rodzinna dla wnuków oraz rodzeństwa

Przyznawanie renty rodzinnej wnukom oraz rodzeństwu jest oparte o te same zasady co w przypadku dzieci zmarłego.

Renta rodzinna dla małżonka

Renta rodzinna jest przyznawana małżonce lub małżonkowi jeśli:

  • ukończył/a 50 lat,
  • jest niezdolny/a do pracy,
  • wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, jeśli dzieci nie ukończyły 16 lat (lub 18 lat, jeżeli nadal się uczą ) lub są całkowicie niezdolne do pracy),
  • przynajmniej jeden z tych warunków wdowa lub wdowiec spełnił w ciągu pięciu lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowywania dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej.

W przypadku małżonków, których nie łączyła wspólność małżeńska, wdowiec lub wdowa mają prawo do renty rodzinnej, jeśli w dniu śmierci małżonka mieli ustalone prawo do alimentów.

Jeśli wdowa lub wdowiec nie spełniają powyższych warunków, mogą uzyskać rentę rodzinną na okres 1 roku lub na czas zdobycia niezbędnych do podjęcia pracy kwalifikacji (nie dłużej niż na okres 2 lat).

Renta rodzinna dla rodziców

Rodzice mogą ubiegać się o rentę rodzinną, jeśli tuż przed śmiercią rencisty lub emeryta pozostawali (choćby w części) na jego utrzymaniu. Muszą oni również spełnić warunki stawiane małżonkom zmarłych rencistów lub emerytów.

Ile wynosi renta rodzinna?

Renta rodzinna wynosi:

  • 85% renty lub emerytury zmarłego – dla jednego uprawnionego,
  • 90% renty lub emerytury zmarłego – dla dwóch uprawnionych,
  • 95% renty lub emerytury zmarłego – dla trzech lub większej liczby uprawnionych.
  • Jak uzyskać rentę rodzinną?

Aby uzyskać prawo do renty rodzinnej należy wypełnić i złożyć dokumenty dostępne na stronie ZUS.

 

Podstawa prawna:

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.)

 

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Anna Nowak Anna Nowak [+ info]

Na łamach portali internetowych relacjonuje zmiany na rynku pracy. Z uwagą przygląda się ofertom zatrudnienia, poszukując ich mocnych i słabych stron. Sprawdza, co spędza sen z powiek HR-owców. Dostarcza inspiracji niezdecydowanym i odkrywa sposoby osiągania celów zawodowych. Jako redaktor portalu KarieraKobiety.pl wspiera aktywność zawodową i emancypację finansową kobiet. Po godzinach – amatorka zdrowej kuchni, pasjonatka fotografii i sketchnotingu.

Zobacz również