Pneumokoki – choroby i objawy oraz szczepienia na pneumokoki

Czy pneumokoki mogą być zagrożeniem dla Twojego dziecka? Jak można zapobiegać zarażeniu i czy szczepionka wystarczy? Poznaj odpowiedzi na te ważne pytania.

Pneumokoki – choroby i objawy oraz szczepienia na pneumokoki
Pneumokoki – jak uchronić dziecko przez zarażeniem

Pneumokoki to powszechnie występujące bakterie, których nosicielami jest duża część populacji. W przypadku dzieci i osób starszych mogą stanowić zagrożenie, powodując wiele różnych chorób. W Polsce od 2017 roku istnieje obowiązek szczepienia najmłodszych, co ma uchronić ich w przyszłości przed zarażeniem. Co rodzice powinni wiedzieć o pneumokokach?

Pneumokoki – co to jest?

Streptococcus pneumoniae, nazywane także dwoinkami zapalenia płuc to bakterie z grupy paciorkowców. Należą do rodzaju bakterii Gram-dodatnich. Dzięki swojej specyficznej budowie układ odpornościowy organizmu ma duży problem z ich rozpoznawaniem i zwalczaniem.

Posiadają one bowiem specjalną otoczkę zbudowaną z wielocukrów (polisacharydów), która doskonale zabezpiecza je przed systemem immunologicznym człowieka. Do tego otoczka ta może przybierać zróżnicowane formy, dzięki czemu w obrazie mikroskopowym można wyróżnić około 90 różnych serotypów pneumokoków.

Jakie choroby wywołują pneumokoki?

Pneumokoki w przypadku organizmów o obniżonej odporności mogą wywoływać wiele schorzeń zaliczanych do Inwazyjnych Chorób Bakteryjnych. Alternatywna nazwa, dwoinka zapalenia płuc, wskazuje przede wszystkim właśnie na tą dolegliwość, jednak lista chorób, jakimi może zarazić się nasze dziecko jest znacznie dłuższa.

Przyczyną wspomnianego zapalenia płuc są jednak nawet w 50% przypadków pozaszpitalnego zachorowania pneumokoki.

Zakażenia zlokalizowane:

  • zapalenie płuc,
  • zapalenie ucha środkowego,
  • zapalenie spojówek,
  • zapalenie zatok obocznych nosa.

Zakażenia inwazyjne:

  • zapalenie płuc z bakteriemią,
  • zapalenie opon rdzeniowo-mózgowych,
  • zakażenie krwi,
  • zapalenie wsierdzia,
  • posocznica (sepsa),
  • zapalenie kości i szpiku,
  • zapalenie stawów.

Jak dochodzi do zarażenie pneumokokami?

Nawet połowa populacji jest nosicielami bakterii, która stanowi potencjalne zagrożenie zarówno dla samego nosiciela, jak i osób w jego otoczeniu. Podstawowym sposobem rozprzestrzeniania się pneumokoków jest droga kropelkowa. Wystarczy więc przebywać w tym samym pomieszczeniu, by móc zarazić się bakterią.

Kluczowym czynnikiem sprzyjającym zakażeniu jest osłabienie organizmu. Pneumokoki atakują zazwyczaj tych z nas, którzy niedawno przebyli infekcję, np. grypę. W grupie ryzyka znajdują się także małe dzieci oraz osoby starsze. To właśnie one zazwyczaj mają znacznie słabszy układ immunologiczny i stają się łatwiejszym celem dla pneumokoków.

Zauważono także, że do zarażenia częściej dochodzi w miesiącach zimowych oraz wiosennych, kiedy to infekcje górnych dróg oddechowych są bardziej powszechne, co w konsekwencji prowadzi do obniżonej odporności organizmów.

Jeżeli więc nasza pociecha ma kontakt z wieloma potencjalnymi nosicielami, czyli np. chodzi już do żłobka lub przedszkola, ryzyko zachorowania znacznie się zwiększa. Należy pamiętać, że bakterie tego typu nie są przenoszone przez przedmioty osobistego użytku, a jedynie drogą oddechową.

Badania potwierdzają, że na choroby wywołane bakteriami zapadają częściej dzieci poniżej drugiego roku życia, które cierpią na choroby upośledzające działanie układu odpornościowego, nie są karmione piersią lub zostały zbyt wcześnie oddzielone od matki (np. poprzez żłobek). Czynniki te nie muszą występować jednocześnie oraz nie muszą wywołać choroby.

Jak stwierdzić zakażenie pneumokokami?

Podstawą do zdiagnozowania zarażenia pneumokokami jest wykonanie badania bakteriologicznego. Pozwala ono na wyhodowanie bakterii z krwi, wydzielin z dolnych dróg oddechowych czy płynu mózgowo-rdzeniowego.

Innym sposobem na wysunięcie tezy o zarażeniu jest pobranie wymazu z gardła lub nosa. W takim przypadku można jednoznacznie ocenić, czy organizm jest nosicielem bakterii. Na tej podstawie można natomiast domniemać, że dana choroba została wywołana właśnie przez te bakterie.

Jak leczyć choroby wywołane przez bakterie?

Infekcje spowodowane przez pneumokoki standardowo leczy się poprzez terapię antybiotykami. Istnieje jednak kilka problemów z tym związanych. Po pierwsze coraz częściej obserwuje się szczepy bakterii, które wykazują odporność na działanie antybiotyków. Z tego względu bardzo ważne jest wykonanie badania bakteriologicznego, które umożliwi przeprowadzenie bardziej trafnej, a co za tym idzie skuteczniejszej terapii.

Przyczyną tego, że pneumokoki dzięki mutacjom zyskują odporność jest fakt, że antybiotyki w Polsce podawane są bardzo często już w drobnych infekcjach górnych dróg oddechowych. Poza tym stosuje się je często w przypadkach, kiedy stwierdzi się obecność bakterii w organizmie.

Warto pamiętać, że samo nosicielstwo nie jest groźne i jeżeli nie występują objawy kliniczne wskazujące na potrzebę podjęcia terapii, to podawanie antybiotyków jest błędem.

Szczepionka przeciw pneumokokom

Od 2017 roku w Polsce kalendarz szczepień obowiązkowych został wzbogacony o nową pozycję na liście. Szczepionka na pneumokoki podawana jest każdemu dziecku po 6. tygodniu życia, a przed ukończeniem 2 lat.

Światowa organizacja WHO już od dawna wzywała wszystkie kraje do wprowadzenia obowiązkowych szczepień profilaktycznych, które zatrzymałyby rozwój wielu groźnych dla dzieci schorzeń. Zanim szczepienia obowiązkowe objęły także pneumokoki polscy pediatrzy jedynie rekomendowali podawanie przeciwciał.

Jakie szczepionki dostępne są w Polsce?

W naszym kraju dostępne są trzy rodzaje szczepionek przeciwko pneumokokom, podzielone na dwa rodzaje.

Pierwszy rodzaj to szczepionki polisacharydowe, których podawanie zalecane jest w przypadku osób starszych. Wśród dzieci stosuje się natomiast szczepionki poliwalentne, które można podawać także najmłodszym. Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się na zakup szczepionki 10-walntnej (PCV 10).

Poliwalentność oznacza, że medykament uodparnia organizm na kilka szczepów bakterii. W przypadku polskiej wersji jest to 10 szczepów, które najczęściej wywołują groźne dla zdrowia infekcje. Jeżeli jednak rodzic chce skorzystać z wersji 13-walentnej, koszty szczepienia będzie musiał pokryć z własnej kieszeni.

PCV 13 w wersji refundowanej może być przeznaczony jedynie dla maluchów ze znacznie obniżoną odpornością. Cykl szczepienia odbywa się w serii 2+1. Oznacza to, że w 1 roku życia należy podać 2 dawki szczepienia podstawowego, które należy uzupełnić o 1 dawkę uzupełniającą w 2 roku życia. Dzięki takiej serii dziecko zyska odporność na określoną liczbę serotypów.

Dlaczego warto szczepić dzieci na pneumokoki?

Wokół obowiązkowych szczepień w ostatnich latach narosło wiele kontrowersji i część opiekunów nie jest pewna, czy podawanie przeciwciał dziecku jest bezpieczne, a zalety takiej decyzji przewyższają potencjalne minusy. Warto jednak mieć na uwadze fakt podkreślany przez WHO, że tego typu działanie profilaktyczne stosowane jest w wielu krajach na świecie i już można zaobserwować, że dzieci zaszczepione znacznie rzadziej zapadają na potencjalnie inwazyjne infekcje.

Dodajmy także, że bakterie pneumokoków w ostatnich latach stają się coraz bardziej odporne na działanie antybiotyków. Jeżeli więc liczymy na to, że w razie zakażenia nasze dziecko i tak może zostać wyleczone bezpieczną metodą, to jesteśmy w błędzie.

W dużej części nowoczesna medycyna radzi sobie doskonale z niwelowaniem działania bakterii poprzez antybiotykoterapię, jednak w przypadku niektórych serotypów leczenie staje się problematyczne ze względu na wykształcaną przez bakterie odporność.

Oczywiście, skutki uboczne szczepienia mogą się pojawić, jednak ryzyko jest minimalne i ciężko postawić je na szali wraz z korzyściami dla zdrowia naszej pociechy.

Pneumokoki to jeden z tych szczepów bakterii, który poprzez swoje mutacje staje się coraz bardziej odporny na działanie tradycyjnych antybiotyków. Z tego względu Ministerstwo Zdrowia wprowadziło działania profilaktyczne w postaci obowiązkowych szczepień, które mają na celu zabezpieczenie maluchów przez możliwością zarażenia się najczęściej występującymi w Polsce serotypami.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Mariola Krzyżak Mariola Krzyżak [+ info]

Cyfrowy nomada, kreatywna poszukiwaczka inspiracji, podróżuje wszędzie tam, gdzie można znaleźć miejsca idealne do pisania. Absolwentka filologii polskiej z zamiłowaniem buszująca po półkach księgarni i kolekcjonująca stare książki. Codziennie przelewa na ekran natłok myśli pozwalając im płynąć w świat. Nie może żyć bez porannej dawki nowinek ze świata polityki i nauki. Uwielbia dźwięk ruszającego samolotu, pieczenie chleba, malowanie ścian i przesiadywanie z laptopem w kawiarniach na całym świecie.

Zobacz również