Oświadczenie woli - czym jest i jak skutecznie je składać?

Oświadczenie woli – brzmi bardzo prawniczo. Nie bójmy się używać tego wyrażenia. Zanim jednak zrobimy to po raz pierwszy, warto wiedzieć co ono oznacza. Wiedza przyda się tym bardziej, że oświadczenia woli składamy o wiele częściej niż nam się wydaje.

 
Oświadczenie woli - czym jest i jak skutecznie je składać?
Z oświadczeniem woli mamy do czynienia w codziennych sytuacjach życiowych

Słowo „oświadczenie” najczęściej używane jest w kontekście oświadczyn. Mężczyzna wyraża wolę poślubienia swojej wybranki i wręcza jej pierścionek zaręczynowy. Kobieta albo przyjmuje oświadczyny, albo je odrzuca. Oświadczyny takie związane są z uzewnętrznieniem woli (woli poślubienia drugiej osoby). Czy oświadczenie woli może przyjmować także inne formy? Oczywiście, że tak!

Warto wiedzieć na ten temat więcej, by być świadomym swoich codziennych decyzji.

Jak wyrażamy swoją wolę na co dzień, czyli oświadczenie woli

Oświadczenie woli związane jest z wyrażeniem (uzewnętrznieniem) naszej woli, które ma doprowadzić do skutku prawnego.

Przykład: W sklepie samoobsługowym bierzemy z półki butelkę wody mineralnej, następnie podchodzimy do kasy i płacimy. Uzewnętrzniona została wola zakupu wody, a w momencie zapłaty staliśmy się właścicielami butelki wody. Butelka zmieniła swojego właściciela.

Tak, oświadczenie woli ma miejsce nie tylko w sytuacji, kiedy podpisujemy jakąś umowę czy idziemy do notariusza. Oświadczenia woli składamy również w przeróżnych sytuacjach życia codziennego – poprzez niektóre drobne czynności.

Wolę możemy wyrazić s sposób bardziej lub mniej sformalizowany.

Akt notarialny czy umowa pisemna to akty bardziej sformalizowane. Pamiętajmy jednak, że ustne oświadczenie też jest wyrażeniem woli i może mieć prawne konsekwencje. Najważniejsze jest, żeby było uzewnętrznione przez wypowiedzenie jakichś słów (ustne) albo przez różne gesty. Tak jak w powyższym przykładzie z butelką wody mineralnej – nie musieliśmy wypowiedzieć słowa, wystarczyły same gesty i zapłata.

Przykład: Zawarcie umowy przez podniesienie ręki. Można zawrzeć umowę przez okazanie gestu i w przypadku aukcji publicznej (nie należy jej mylić z aukcją internetową) podniesienie ręki wystarczy (np. licytacje komornicze).

Dowiedz się więcej: Licytacja komornicza – zasady, które trzeba znać >>

Oświadczenie woli – jak skutecznie wyrazić wolę?

Oświadczenie woli w sposób zrozumiały

Oświadczenie woli powinno być przede wszystkim zrozumiałe. Jeśli wypowiadamy jakieś słowa, muszą one być wyraźne, jeśli piszemy – pismo powinno być czytelne. Jeśli wyrażamy jakiś gest – gest taki w określonych okolicznościach i kontekście odpowiada oświadczeniu woli o konkretnej treści.

Przykład: Podniesienie ręki w sklepie nic nie oznacza, ale podniesienie ręki w okolicznościach aukcji publicznej jest wyrażeniem chęci zakupu za określoną cenę i może rodzić skutki prawne w postaci zakupu (jeśli nikt nie zaoferuje więcej). Czyli takie podniesienie ręki jest już oświadczeniem woli. Ten sam gest wykonany na na zgromadzeniu akcjonariuszy oznaczać już może głosowanie za przyjęciem określonej uchwały i będzie również rodził skutki prawne w postaci uchwały.

Czy możemy oświadczyć wolę poprzez milczenie? Tak!

Milczenie samo w sobie nie pozwala na wyrażenie woli w sposób dostateczny. Do wyrażenie woli w taki sposób potrzebny jest określony kontekst (na przykład odpowiadamy milczeniem na zachowanie jakiejś osoby) i zazwyczaj milczenie oznacza odmowę akceptacji! Pamiętajmy jednak, że w wyjątkowych sytuacjach zgodę możemy wyrazić poprzez milczenie.

Przykład: Sytuacje milczącego przyjęcia oferty. Jeśli strony podpisały umowę ramową i zawarły w niej postanowienie, że w przypadku trwającego przez określony czas milczenia strony, której złożono ofertę, ta zostaje przyjęta i umowa zostaje zawarta.

Możliwość milczącego zawarcia umowy może również wynikać z przepisu ustawy, a konkretnie z art. 68² kodeksu cywilnego:

„Jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty.”

Pamiętajmy jednak, że jeśli w treści oferty zawarta jest informacja, że brak odpowiedzi adresata w odpowiednim terminie lub nieodesłanie towaru przesłanego bez zamówienia oznacza zawarcie umowy – takie postanowienie nie wywołuje skutków prawnych! Jeśli nie odpowiemy we wskazanym terminie, ani nie odeślemy przedmiotu – do zawarcia umowy nie dojdzie.

Swoboda uzewnętrzniania woli

Oświadczenie powinno zostać złożone w warunkach niewystępowania przymusu fizycznego. Jeśli ktoś fizycznie zmusi nas do do jakiejś czynności – czynność taka nie istnieje.

Przykład: Jeśli na aukcji publicznej sąsiad podniesie za nas rękę – to nie jest nasze oświadczenie woli, dlatego ono nie istnieje i nie wystarczy do skutecznego nabycia przedmiotu aukcji.

A co jeśli uzewnętrznimy wolę pod wpływem przymusu psychicznego? Jest to już bardziej skomplikowana sytuacja. Jeśli uzewnętrznimy wolę pod wpływem przymusu psychicznego – do oświadczenia woli dojdzie. Nie oznacza to jednak, że nic nie da się wówczas zrobić – czynność taka będzie mogła ulec nieważności, na przykład na podstawie przepisów o groźbie jako wadzie oświadczenia woli (jeśli do konkretnego oświadczenia woli doszło pod wpływem groźby).

A co jeśli uzewnętrznimy wolę pod wpływem alkoholu lub środków odurzających? Oświadczenie będzie miało miejsce, będzie ono jednak nieważne.

Oświadczamy na serio

Jak ocenić, czy coś zostało oświadczone na serio? Odniesieniem będzie tzw. obiektywny obserwator, czyli czy dla każdego z nas byłoby oczywiste, ze dany komunikat ma nie wywoływać skutków prawnych.

Przykład: Symulacja negocjacji podczas szkolenia w firmie czy transakcja zakupu na deskach teatru w ramach przedstawienia.

Czy oświadczenie woli musi mieć adresata?

W zdecydowanej większości przypadków tak. I najczęściej adresat będzie ściśle określony.

Przykład: W sytuacji kupna samochodu – sprzedawca i kupujący są znani, i wzajemnie komunikują swoja wolę (sprzedawca – chęć sprzedaży, a kupujący – chęć kupna) oraz porozumiewają się co do ceny.

W pewnych sytuacjach adresat nie jest oznaczony.

Przykład 1: Wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży (art. 543 kodeksu cywilnego).

Przykład 2: Przyrzeczenie publiczne (art. 919 kodeksu cywilnego), czyli przyrzeczenie nagrody przez ogłoszenie publiczne za wykonanie określonej czynności (na przykład odnalezienie kota).

W wyjątkowych sytuacjach adresat może nawet nie istnieć!

Sytuacje takie są ściśle określone ustawowo i oświadczenia woli będą ważne i skuteczne, chociaż nie będą do nikogo skierowane. Chodzi o jednostronne czynności prawne, takie jak:

Dowiedz się więcej: Zostałeś pominięty w testamencie? Dowiedz się, czym jest zachowek i komu się należy >>

Pamiętajmy, że nawet jeśli oświadczenia te są składane w obecności notariusza czy urzędnika stanu cywilnego – nie są oni adresatami oświadczenia. Ich obecność jest wymagana ze względu na wymagania formy czynności.

Chwila złożenia oświadczenia woli

Oświadczenie woli złożone drugiej osobie jest powiązane z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Bardzo ważne jest określenie chwili złożenia oświadczenia woli nie tylko przy zawieraniu umów. Chwila złożenia oświadczenia woli jest kluczowa dla prawa pracy – zwłaszcza kiedy chodzi o zakończenie stosunku pracy.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
Zobacz również