Czym jest obowiązkowy urlop bezpłatny?

Obowiązkowy urlop bezpłatny zawsze jest udzielany na wniosek pracownika – nie pracodawcy. Przeczytaj, czy pracodawca może odmówić Ci urlopu bezpłatnego.

 
Czym jest obowiązkowy urlop bezpłatny?
Obowiązkowy urlop bezpłatny - kiedy można na niego przejść? /źródło zdjęcia: Getty Images /fizkes

Urlopy pracownicze są zdefiniowane w Kodeksie pracy. Dotyczy to również świadczenia urlopu bezpłatnego. Co do zasady może być on udzielany jedynie na wniosek pracownika. W większości wypadków to pracodawca decyduje o tym, czy zatrudniony może na niego pójść. Czasami jednak firma nie może go odmówić. Mówimy wtedy, że wnioskujemy o obowiązkowy urlop bezpłatny. Kiedy takie świadczenie występuje?

Ogólne przepisy dotyczące urlopów bezpłatnych

Wszystkie rodzaje urlopów pracowniczych są zdefiniowane w jednej ustawie, którą warto znać. Przepisy dotyczące udzielania urlopu bezpłatnego również znajdziemy w Kodeksie pracy w Rozdziale II.

Jego mechanizm jest dość prosty. Jesteśmy zwolnieni z konieczności świadczenia pracy na rzecz pracodawcy i w tym czasie nie pobieramy żadnego wynagrodzenia urlopowego.

Ustawa mówi o tym, że ten rodzaj urlopu może być udzielany jedynie na wniosek pracownika. Dodatkowo warto wiedzieć, że czas, kiedy na nim przebywamy, nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą świadczenia pracownicze. Jak wskazuje nazwa urlopu – nie otrzymujemy wtedy wynagrodzenia.

Okres przebywania na urlopie bezpłatnym zostanie jednak uwzględniony w otrzymanym przez nas świadectwie pracy. W przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego nie jest on obowiązkowy (za pewnymi wyjątkami, o czym napiszemy niżej). W żadnym przypadku nie przysługuje nam więc ekwiwalent za urlop. W całej naszej historii zatrudnienia nie musimy ani razu skorzystać z bezpłatnego wolnego.

Umowa zlecenie – urlop bezpłatny

Pamiętajmy, że możemy przejść na urlop bezpłatny jedynie wtedy, kiedy jesteśmy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Przy umowie zleceniu lub o dzieło nie mamy do niego prawa. Najczęściej jednak wystarczy tego rodzaju umowy zakończyć za porozumieniem stron i podpisać nowe, kiedy będziemy chcieli wrócić do wykonywania obowiązków.

W przeciwieństwie do umowy o pracę pracodawca nie ma jednak żadnego obowiązku przyjąć nas z powrotem.

Dowiedz się więcej: Czy urlop na umowie zleceniu bądź umowie o dzieło jest możliwy?

Ile trwa taki urlop?

Co do zasady każdy urlop bezpłatny jest nieograniczony w czasie z punktu widzenia przepisów prawa. Oznacza to, że może zostać udzielony na dowolną liczbę dni. Po ich upływie pracownik musi zgłosić się na stanowisku pracy lub wystosować nowy wniosek o świadczenie.

W przypadku wolnego udzielanego na okres powyżej 3 miesięcy możliwe jest nakazanie powrotu do pracy, ale jedynie w szczególnych przypadkach. Takie wezwanie musi zostać bardzo dobrze uargumentowane. Dobrze jest, by w umowie zawarto również zastrzeżenie o możliwości skorzystania z odwołania.

W większości przypadków pracodawca może odmówić nam udzielenia urlopu bezpłatnego. Przepisy szczególne mówią jednak o kilku wyjątkach. Niestety musimy ich szukać w różnych rozporządzeniach i ustawach.

Obowiązkowy urlop bezpłatny – co to jest?

Obowiązkowy urlop bezpłatny z kolei, choć nieograniczony prawnie, trwa jedynie wtedy, kiedy istnieje okoliczność uprawniająca do jego wykorzystania. W momencie zakończenia okoliczności musimy powrócić do normalnej pracy.

Urlop wychowawczy

Najbardziej znany obowiązkowy urlop bezpłatny to potocznie zwany wychowawczy. Przysługuje pracownikom zatrudnionym przez przynajmniej 6 miesięcy. Wymiar urlopu wynosi aż 36 miesięcy. Szczegółowe przepisy znajdziemy w Kodeksie pracy w art. 186.

Urlop dla młodocianego

Kodeks pracy mówi również o urlopie bezpłatnym dla młodocianego w czasie ferii. Są to dodatkowe 10 dni. Łącznie z urlopem wypoczynkowym ilość wolnego nie może być większa niż 2 miesiące.

Dowiedz się więcej: Urlop młodocianego – komu i w jakim wymiarze przysługuje?

Urlop na czas odbycia szkolenia wojskowego

Ten obowiązkowy urlop bezpłatny znajdziemy z kolei w Ustawie z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jest on udzielany na wniosek pracownika, który jest zobowiązany do odbycia służby wojskowej lub ćwiczeń wojskowych. Czas świadczenia jest zależny od okresu trwania obowiązku wojskowego.

Obowiązkowy urlop bezpłatny często udzielany jest w związku ze szkoleniem wojskowym

źródło zdjęcia: Getty Images / ChrisSuperseal

Urlop na czas pełnienia funkcji

Urlop bezpłatny przysługuje także osobom sprawującym funkcje:

  • w związkach zawodowych,
  • posła lub senatora,
  • w jednostkach samorządu terytorialnego.

W przypadku pełnienia funkcji w związku zawodowym możemy powołać się na Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1996 roku w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy.

Świadczenie udzielane na podstawie zatrudnienia z wyboru na stanowisku samorządowym lub rządowym jest zdefiniowane z kolei w Kodeksie pracy w art. 74.

Urlop na czas zwalczania epidemii

Pracownik, który aktywnie świadczy pomoc przy zwalczaniu epidemii, może skorzystać z obowiązkowego urlopu bezpłatnego. Mówi o tym art. 47 pkt. 8 Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Szczególny obowiązkowy urlop bezpłatny

Szczególnym przypadkiem urlopu bezpłatnego jest wolne udzielane pracownikowi, który ma świadczyć pracę na rzecz innej firmy – za zgodą pierwszego pracodawcy. Musi ona być wyrażona pisemnie.

Dodatkowo musi zajść porozumienie między oboma firmami, które określa czas trwania takiej sytuacji i inne warunki. To świadczenie znajduje swoją podstawę prawną w Kodeksie pracy.

Bezpłatny urlop podnoszący kwalifikacje

Osoby, które chcą podnosić swoje kompetencje, mogą skorzystać z urlopu szkoleniowego, za które otrzymują 100% wynagrodzenia. Nie zawsze jednak możliwe jest zawnioskowanie o jego udzielenie z powodu charakteru szkolenia.

Pracodawca może jednak wyrazić zgodę na udzielenie urlopu bezpłatnego na dni bezpośrednio związane z odbywanymi zajęciami. Warto wtedy wypisać oddzielną umowę między pracownikiem a pracodawcą, w której takie prawo zostanie nam zagwarantowane.

Dodatkowo musimy wypełnić wniosek urlopowy na wybrane przez nas dni, kiedy chcemy zająć się podnoszeniem naszych kwalifikacji.

Dowiedz się więcej: Urlop szkoleniowy a studia podyplomowe – co należy wiedzieć?

Czym charakteryzuje się urlop bezpłatny obowiązkowy?

Podstawową różnicą między urlopem bezpłatnym w normalnym trybie a obowiązkowym jest to, że w tym drugim przypadku pracodawca nie może nam odmówić udzielenia bezpłatnych dni wolnych na wyżej powstałe okoliczności. Dodatkowo dalej mamy prawo do wszystkich świadczeń pracowniczych – z wyłączeniem wynagrodzenia.

Ten okres jest wliczany do naszego stażu pracy. By móc z niego skorzystać, konieczne jest złożenie wniosku o urlop bezpłatny. W przeciwnych wypadku nasza nieobecność będzie nieusprawiedliwiona.

Czy pracodawca może zmusić pracownika do urlopu bezpłatnego?

Wniosek o urlop bezpłatny musi zawsze pochodzić od pracownika. Przełożony nie może samodzielnie podjąć takiej decyzji. Nawet jeśli sytuacja ekonomiczna firmy jest zła i nie ma środków ani pracy na zapewnienie wynagrodzenia, pracownik musi się na to zgodzić i samodzielnie wypisać podanie o urlop bezpłatny.

Jeśli tego nie zrobi, świadczenie nie ma podstaw prawnych. Nieobecność będzie odbierana jako nieusprawiedliwiona. Z drugiej strony pracownik może, mimo porozumienia, następnego dnia pojawić się na stanowisku i zażądać wynagrodzenia.

Może mieć to miejsce nawet w przypadku całkowitego przestoju w zakładzie pracy.

Dowiedz się więcej: Czy można wysłać pracownika na przymusowy urlop?

Obowiązkowy urlop bezpłatny to świadczenie szczególne, które umożliwia pracownikowi wykonanie pewnych czynności lub skorzystanie ze swoich praw bez uszczerbku na obecnym zatrudnieniu. Choć nie otrzymujemy wtedy wynagrodzenia, to okres ten jest wliczany do naszego stażu. Po jego zakończeniu mamy obowiązek wrócić do pełnienia normalnych obowiązków, a pracodawca ma obowiązek nas do nich dopuścić.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Elzbieta Tchorowska Elzbieta Tchorowska [+ info]

Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Informatyka. Zawodowo zajmuje się Project Managementem i prowadzi niewielką agencję marketingową Numnet zajmująca się kreacją contentu na strony internetowe. Interesuje się tematyką finansów i oszczędzania oraz wszystkim, co pozwala usprawnić nadzór nad budżetem domowym. Prowadzi autorski blog Wszystko o Pieniadzach.

Zobacz również