Manipulacja a toksyczni ludzie. Jak rozpoznać manipulatora?

Manipulacja jest zjawiskiem powszechnym. Najczęściej kojarzymy ją z polityką i światem reklam. Ale czy może dotknąć naszego osobistego życia? Sprawdźmy.

Manipulacja a toksyczni ludzie. Jak rozpoznać manipulatora?
Toksyczni ludzie mogą zatruć Twoje życie. Poznaj metody, jakimi się posługują.

Manipulacja w swej definicji przypomina perswazję. Oba pojęcia zwierają myśl o wywieraniu wpływu na innych. Ale czy są tym samym? Zdecydowanie nie.

Manipulacja a perswazja

Perswazja towarzyszy nam w codziennym życiu, na każdej jego płaszczyźnie. Dotyczy relacji małżeńskich, rodzicielskich, towarzyskich czy zawodowych. Dzięki używaniu perswazji, potrafimy przekonywać innych do swoich racji, tłumaczyć zasadność naszych poglądów, skłaniać do zajęcia określonych postaw. Jednak perswazja w zamyśle nie ma krzywdzenia innych. Jej celem nie jest oszukiwanie i wykorzystywanie drugich.

Dowiedz się więcej: Perswazja w biznesie – poznaj techniki wywierania wpływu na innych >>

Manipulacja natomiast jest formą wywierania wpływu na innych w taki sposób, by nieświadomie, często ze szkodą dla samych siebie, realizowali plany manipulatora. Osoba manipulująca nie liczy się z odczuciami, potrzebami swej „ofiary”. Skupia się tylko i wyłącznie na sobie i swoim celu, krzywdząc innych.

Manipulacja kojarzona jest niekiedy z programowaniem neurolingwistycznym (NLP). Jego założeniem jest modyfikacja własnych zachowań i odczuć, ale też wpływanie na zachowania innych. Metody owego programowania bazują na tworzeniu specyficznych połączeń między myślami a zachowaniem, ale również na używaniu odpowiednich słów w relacjach międzyludzkich. Według niektórych, metody wykorzystywane w NLP przybierają formy manipulacji.

Jakie cele mają manipulatorzy?

Mogłoby się wydawać, że celem takich osób są profity finansowe. Okazuje się jednak, że nie tylko. Manipulanci to ludzie z toksyczną osobowością, którzy upajają się posiadaniem władzy i przewagi nad osobą manipulowaną. Manipulacja ludźmi to sens ich życia.

Jak rozpoznać toksyczną osobowość?

Manipulatorzy przejawiają zazwyczaj podobne zachowania i posługują się (mniej lub bardziej świadomie) określonymi technikami manipulacji. Co możemy zaliczyć do takich zachowań i technik?

Wzbudzanie zaufania

To podstawowa i najważniejsza metoda manipulatora. On doskonale wie, że im bardziej się do nas zbliży, im bardziej go polubimy, a może nawet pokochamy, tym większą będzie miał nad nami przewagę. Jeśli więc spotykamy kogoś nowego, a po kilku dniach czy nawet godzinach, uważamy, że to przyjaźń lub miłość naszego życia, że jest tak bardzo podobny do nas – uważajmy. Być może to „podobieństwo” jest efektem jego przemyślanej strategii.

Dowiedz się więcej: Dobre relacje międzyludzkie – jak je pielęgnować >>

Złośliwe uwagi i żarty

Manipulator już nas bardzo dobrze poznał – wszystkie nasze mocne, ale i słabe strony. Wie w czym nie dopisujemy, na jakim punkcie jesteśmy przewrażliwieni. I nie omieszka tego teraz wykorzystać, po to by nas zawstydzić, wprawić w zakłopotanie, ośmieszyć. Po co? By wzbudzić w nas  poczucie niższości, dając mu psychologiczną przewagę.

Niespodziewane komplementy

Toksyczna osoba najczęściej jest bardzo inteligenta i wie, że że musi się bronić przed próbami przejrzenia jej. Jeśli więc wyrządziła nam przykrość (o czym przecież doskonale wie), to za chwilę będzie nas komplementować, chwalić, by na nowo wzbudzić w nas ciepłe uczucia. I znowu wpadamy w jej pułapkę. Próbujemy nawet tłumaczyć akty złośliwości czy agresji naszego dręczyciela. Cel manipulatora osiągnięty.

Notoryczne kłamstwa

Kłamstwo to druga natura manipulatorów. Tak naprawdę mówią nam to, co chcemy usłyszeć, pokazują to, co chcemy w nich widzieć. Przecież tylko wtedy będziemy chcieli być z nimi. Kłamstwem posługują się także w jeszcze w inny sposób.

Od manipulatora usłyszymy na przykład: Ale ja tego wcale nie mówiłem! , Przecież umawialiśmy się, że to Ty się tym zajmiesz. Ofiara manipulatora faktycznie zaczyna mieć wątpliwości i wierzy w swoją winę.

Podnoszenie głosu

Manipulator wie, że podniesiony głos budzi lęk. Wystraszona ofiara traci pewność siebie i siłą rzeczy staje się bardziej uległa.

Unikanie kontaktu

Brak reakcji na jakąkolwiek próbę nawiązania kontaktu, nieodbieranie telefonów, milczenie. To zachowanie, którym manipulator chce pokazać swoją władzę.

Blokowanie kontaktu z przyjaciółmi

Toksyczni ludzie są bardzo zaborczy. Uważają, że ofiara jest ich własnością, że nie ma prawa podtrzymywania bliższych znajomości z nikim innym, czasem nawet z rodziną.

Dowiedz się więcej: Przyjaciele na całe życie. Jak rozpoznać bratnią duszę? >>

Granie ofiary

Manipulatorzy winą za swoje niepowodzenia obarczają wszystkich, tylko nie siebie. Gdy postąpią niewłaściwie, zawsze znajdą usprawiedliwienie swego zachowania winą innych.

Posiadanie racji

To bardzo silne pragnienie manipulantów. Bez względu na wszystko, również na logikę, będą się upierać przy swoich racjach. Aby je potwierdzić, są skłonni do kłamstw, oczerniania czy obrażania innych.

Naleganie na szybkie decyzje

Manipulator wie, że presja czasu może zaburzyć zdrowy rozsądek i analizę faktów. Jeśli więc słyszymy: Masz mi odpowiedzieć natychmiast, prawdopodobnie jesteśmy właśnie manipulowani.

Charakterystycznych cech ludzi toksycznych jest znacznie więcej. Jeśli w swojej relacji zaczynamy czuć się źle, jeśli mamy obawy o swe bezpieczeństwo, swobodę wyrażania poglądów, zastanówmy się, czy nie łączy nas związek z manipulatorem. A jeśli tak właśnie jest, to czy możemy coś zrobić?

Jak bronić się przed manipulacją?

1. Znaj swoje prawa

Najważniejszą sprawą jet pamiętanie o naszych prawach. Dlaczego? Ponieważ każdy manipulator działa właśnie na braku tej świadomości. Do czego więc mamy prawo?

  • Do traktowania nas z szacunkiem.
  • Do posiadania i wyrażania własnych poglądów.
  • Do odmowy wobec zachowań, których nie aprobujemy.
  • Do obrony przed groźbami fizycznymi i psychicznymi.

2. Bądź dobrym obserwatorem

Aby skutecznie bronić się przed osobami, które dobrze wiedzą, jak manipulować ludźmi, musimy być dobrymi obserwatorami. Toksyczni ludzie popadają w różne skrajności, mogą być bardzo mili, a za chwilę wpaść w szał. Wobec nas mogą być uprzejmi (już wiemy dlaczego), ale wobec innych mogą zachowywać się bardzo agresywnie. Jeśli zauważymy takie zachowania, bądźmy ostrożni.

 3. Daj sobie trochę czasu

Jeśli słyszymy, że decyzję musimy podjąć już, natychmiast, to powinna zaświecić się nam czerwona lampka. Dlaczego niby musimy się tak szybko decydować? Warto odpowiedzieć wtedy:

  • No cóż, muszę to przemyśleć.
  • Chyba się nad tym jeszcze zastanowię.

Być może manipulant odejdzie od zamysłu uwikłania nas w swe gierki.

4. Nie bój się pytać

Jeśli mamy jakiekolwiek wątpliwości, co do złożonej nam propozycji, dopytujmy. Manipulatorzy bowiem chcą osiągnąć tylko swoje cele. Możemy zapytać:

  • Ale jaki korzyści przyniesie to mi?
  • Czy to na pewno uczciwy układ?

Jeśli będzie problem z uzyskaniem satysfakcjonującej odpowiedzi, może właśnie mamy przed sobą manipulatora.

5. Naucz się mówić NIE

To niestety niełatwe zadanie, ale umiejętność grzecznej, dyplomatycznej odmowy jest podstawą sztuki komunikacji. Opanowanie jej pomoże nam obstawać przy swoich poglądach i wartościach, nie burząc wzajemnych relacji.

Dowiedz się więcej: Asertywność – trudna sztuka stawiania granic >>

6. Pokaż, że nie będziesz tolerować niestosownych zachowań

Manipulant za swój cel wybiera osoby postrzegane jako słabsze. I jak długo będziemy mu ulegli, tak długo będzie budował nad nami swoją przewagę. Warto więc w odpowiednim czasie i bezpiecznym miejscu stawić manipulatorowi czoła i poinformować go o konsekwencjach jego działań.

Manipulacja to dla wielu jedyny sposób osiągania swoich celów. Zapewne jeszcze nieraz na naszej drodze pojawią się osoby działające w taki sposób. Warto więc pamiętać o technikach, jakimi się posługują, by móc się skutecznie przed nimi bronić.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Jolanta Brzozowska Jolanta Brzozowska [+ info]

Ekonomistka, którą zagadki natury człowieka pasjonują bardziej niż cyfry. Autorka tekstów blogowych i opowiadań dla dzieci. Mama dwójki alergików, dzięki którym poznała tajniki różnych diet i zdrowego odżywiania. Podróżując pociągiem, wciąż odkrywa piękno polskiej przyrody i zabytków. Dba o dom i najbliższych, skutecznie optymalizując codzienne koszty.

Zobacz również