Emerytura od A do Z

Emerytura to świadczenie przysługujące osobom w podeszłym wieku, które opłacały składki ubezpieczenia społecznego. Dowiedz się wszystkiego o świadczeniu!

 
Emerytura od A do Z
Emerytura - wszystko, co musisz wiedzieć /źródło zdjęcia: Getty Images /monkeybusinessimages

Emerytura jest podstawowym świadczeniem finansowym skierowanym do osób starszych. Ma za zadanie zapewnić im byt w momencie, kiedy podeszły wiek uniemożliwia zarobkowanie. Jest to również swoiste podziękowanie za tyle lat pracy i zasilanie budżetu Państwa podatkami. Prezentujemy wszystko, co musisz wiedzieć o emeryturze.

Emerytura – podstawa prawna

Przepisów i rozporządzeń, które regulują sposoby otrzymywania emerytury, jest bardzo dużo. Pierwsze skrzypce gra jednak Ustawa z dnia 17.12.1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Definiuje ona dokładnie sposób naliczania świadczenia i okres, kiedy można się o nią ubiegać. Od 1 października 2017 roku wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jeszcze kilka lat temu przez krótki czas wynosił on 62 i 67 lat.

Długość przebywania na emeryturze ma bezpośredni wpływ na wysokość świadczenia. Nie tylko okres płacenia składek jest dłuższy, ale również krótszy jest czas pobierania emerytury.

Warto jednak pamiętać, że emerytura jest prawem, a nie obowiązkiem. Nie otrzymamy świadczenia, jeśli nie złożymy stosownego wniosku.

Emerytura pomostowa

Emerytura pomostowa to nic innego jak wcześniejsza emerytura. By móc na nią przejść, trzeba:

  • pracować w szczególnie trudnych warunkach przez przynajmniej 15 lat,
  • mieć ukończone 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni),
  • mieć co najmniej 20 lat okresu składkowego,
  • rozwiązać stosunek pracy.

W Polsce bardzo trudno przejść na wcześniejsze świadczenie, choć wiek jego otrzymania jest bardzo niski. W większości krajów Unii Europejskiej możliwe jest uzyskanie emerytury już po kilku latach opłacania składek. Nie będzie ona wysoka, ale możliwa do otrzymania.

Z drugiej strony, chcąc otrzymać pełną kwotę świadczenia, musimy pracować dłużej o kilka lat. Niższy wiek emerytalny w Europie znajdziemy:

  • na Białorusi,
  • na Ukrainie,
  • w Mołdawii.

Emerytura to wyczekiwany przez wielu czas odpoczynku

źródło zdjęcia: Getty Imagesjavi_indy

Trzy filary emerytalne

Nasz system emerytalny podzielony jest na trzy filary. Każdy płatnik składek może skorzystać ze wszystkich trzech, ale obowiązkowy jest tylko pierwszy.

Pierwszy filar emerytalny

Pierwszy, obowiązkowy filar emerytalny to składki, które są co miesiąc odprowadzane z naszej pensji do ZUS-u. Będą stanowić największą część naszej przyszłej emerytury. W założeniu odprowadzane są na nasze indywidualne konta, z których później są one nam wypłacane.

Niestety odkładane w ramach I filaru pieniądze nie są inwestowane ani pomnażane. Ich wartość jest zwiększana jedynie poprzez waloryzację, która co roku jest raczej dość niska. Oznacza to, że zgromadzona na takim koncie emerytura traci na wartości.

Warto również wiedzieć, że wysokość odprowadzanych składek nie zawsze jest uzależniona od naszego miesięcznego wynagrodzenia. Jeśli zarabiamy rocznie więcej niż 30-krotność przeciętnej pensji, to odprowadzane kwoty wcale nie będą się zwiększać. Zarabiając więc bardzo dużo, nie otrzymamy później równie wysokiej emerytury.

Drugi filar emerytalny

Drugi filar emerytalny to tzw. OFE (Otwarte Fundusze Emerytalne), które swego czasu budziły wiele emocji. Były one obowiązkowe dla osób urodzonych po 1968 roku. Osoby urodzone między 1949 a 1968 rokiem mogły podjąć decyzję, czy chcą skorzystać z drugiego filaru w roku 1999.

Obecnie się to zmieniło za sprawą Ustawy z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych. Jeśli chcemy, by część naszej składki była odprowadzana do OFE, musimy złożyć w ZUS-ie odpowiedni dokument.

To prawo weszło w życie 1 lutego 2014 roku. Umowę z funduszem emerytalnym możemy zawrzeć nie później niż w terminie 4 miesięcy od momentu powstania obowiązku ubezpieczeń. Przekazywane będzie jedynie 2,92% całkowitej składki.

Do wyboru mamy jedno z kilkunastu OFE. Są to:

  • AEGON OFE,
  • Allianz Polska OFE,
  • Amplico OFE,
  • Aviva OFE Aviva BZ WBK,
  • AXA OFE,
  • Generali OFE,
  • ING OFE,
  • Nordea OFE,
  • PKO BP Bankowy OFE,
  • OFE Pocztylion,
  • OFE PZU Złota Jesień,
  • OFE WARTA,
  • Pekao OFE.

Jeśli nie złożymy oświadczenia zawarcia umowy z OFE, całość składki trafi na nasze subkonto w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Warto pamiętać, że fundusze emerytalne inwestują zgromadzone środki. W roku 2017 wypracowały ponad 18% zysku.

Trzeci filar emerytalny

Do dyspozycji mamy również trzeci filar, najmniej znany wśród płatników składek. Składają się na niego trzy produkty:

Pierwszy z nich jest możliwy tylko wtedy, jeśli nasz pracodawca zapewnił nam takowy system oszczędzania. Z pozostałych dwóch możemy skorzystać w każdym momencie, niezależnie od innych czynników.

Zarówno IKE, jak i IKZE mają limity wpłat, które w 2019 roku wyniosły odpowiednio: 14295 i 5718 złotych rocznie. Dodatkowo IKE jest nieopodatkowane podatkiem dochodowym. Środki zgromadzone na tych kontach są dziedziczne. Spełniając kilka kryteriów, nie zapłacimy podatku od spadków i darowizn czy od zysków kapitałowych.

Dowiedz się więcej: Oszczędzanie na emeryturę – kiedy i jak zacząć?

Ile wyniesie Twoja emerytura?

Jaka będzie Twoja emerytura? Jeśli zadajesz sobie to pytanie, musisz wiedzieć, że kwota, którą otrzymamy jako świadczenie emerytalne z ZUS-u, zależna jest od kilku czynników. Sam wzór jest bardzo prosty.

Nasza miesięczna emerytura jest zdefiniowana jako iloraz podstawy i średniego dalszego trwania życia.

O ile drugi czynnik jest dość prosto zdefiniowany, o tyle trudność sprawia obliczenie podstawy. Składają się na nią:

  • zwaloryzowany kapitał początkowy – dla osób ubezpieczonych przed 1999 rokiem,
  • zwaloryzowane składki znajdujące się na subkoncie w ZUS-ie,
  • składki odprowadzone do OFE wraz z waloryzacją i zyskiem.

Osoby ubezpieczone do 1999 roku mają jedynie odłożony kapitał początkowy. Ten sposób wyliczania emerytury jest aktualny dla osób urodzonych po 1948 roku. Musimy jednak być świadomi, że najprawdopodobniej nie będzie to wysoka kwota.

Co drugi emeryt otrzymuje mniej niż 2 tys. złotych miesięcznie. Jeśli chcemy dostawać więcej, musimy samodzielnie się o to zatroszczyć.

Świadczenie może być przynoszone do naszych domów w formie gotówki przez listonosza, jednak coraz popularniejsze są przelewy na konto. Do korzystania z nich zachęcają i banki, i ZUS. Często organizowane są w tym celu akcje promocyjne dla emerytów, które gwarantują wiele ciekawych benefitów. Nie ma się co dziwić – obsługa elektroniczna emerytury jest tańsza i wygodniejsza – zarówno dla ZUS-u, jak i samego zainteresowanego.

Dowiedz się więcej: Najlepsze konto osobiste dla emeryta

Emerytura na konto to duża wygoda, do której przekonuje się coraz więcej osób starszych

źródło zdjęcia: Getty Images / dobok

Co trzeba wiedzieć o okresie przedemerytalnym?

Osoby w podeszłym wieku, którym jednak emerytura jeszcze nie przysługuje, mogą mieć duże problemy ze znalezieniem pracy lub utrzymaniem obecnej. Wtedy możemy starać się o tzw. zasiłek przedemerytalny. Nie są to duże pieniądze – nieco ponad tysiąc złotych, jednak pozwolą nam się utrzymać do momentu rozwiązania kryzysu i znalezienia innego źródła utrzymania.

By skorzystać z tego świadczenia, musimy mieć:

  • odpowiedni wiek,
  • wystarczająco długi staż pracy,
  • odpowiednią liczbę odprowadzonych składek.

Dowiedz się więcej: Ile można dorobić na świadczeniu przedemerytalnym?

Renta rodzinna

Jeśli w chwili śmierci osoba miała prawo do emerytury lub renty z ZUS-u, świadczenie może przejąć małżonek. Ważne jest, żeby:

  • miał ukończone 50 lat lub został uznany za niezdolnego do pracy,
  • wychowywał przynajmniej jedno dziecko, wnuka lub rodzeństwa w wieku do 16 lub 18 lat – jeśli kształci się w szkole,
  • sprawował pieczę nad dzieckiem niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji.

Mowa o rencie rodzinnej, która zwana jest również jako „emerytura po mężu”. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom zmarłego, a nawet rodzicom. Najczęściej to kobiety korzystają z tego świadczenia, gdyż emerytura panów z reguły jest wyższa.

Pamiętajmy jednak, że wdowa, która postanowi przejść na emeryturę po mężu, rezygnuje ze swojej własnej. Nie można pobierać dwóch świadczeń jednocześnie.

Nie spełniając wyżej wymienionych kryteriów, ale nie mając własnego źródła dochodu, można starać się o rentę tymczasową na rok od chwili śmierci małżonka.

Emerytura a zaciąganie zobowiązań

Niewiele jest instytucji, które są w stanie nam udzielić kredytu czy pożyczki – szczególnie w wysokich kwotach, jeśli jesteśmy w bardzo podeszłym wieku. Spokojnie jednak będziemy w stanie pożyczyć niewielkie sumy przed ukończeniem 70. roku życia i to zarówno w banku, jak i instytucji pożyczkowej.

Osoby posiadające tak stałe i pewne źródło dochodów, jakim jest emerytura, są postrzegane jako bardzo atrakcyjni kredytobiorcy. Dodatkowo w tym wieku raczej nie będziemy mieli ochoty na uciekanie przed komornikami.

W bardziej zaawansowanym wieku najprawdopodobniej trzeba będzie dokupić ubezpieczenie na wypadek śmierci, które niestety nie jest tanie dla emerytów.

Dowiedz się więcej: Na co trzeba zwrócić uwagę, biorąc pożyczkę dla emerytów?

Jak żyć dostatnio na emeryturze?

Ze wszystkich stron dobiegają nas informacje o złej sytuacji finansowej wielu polskich emerytów. Jak nie znaleźć się w gronie osób o takich problemach? Choć może wydać się to trudne, warto dodatkowo powiększać nasze środki finansowe, najlepiej jeszcze zanim przejdziemy na zasłużony odpoczynek.

Oszczędzanie na emeryturę może mieć wiele postaci. Do dyspozycji mamy bowiem wiele produktów, które są w stanie nam zapewnić całkiem pokaźne sumy pieniędzy w ostatnich latach życia.

Będąc emerytem, również możemy pracować. Co robić na emeryturze? Możemy poszukać niezbyt wymagających ofert pracy w biurze lub związanej z chałupnictwem. Wielu emerytów zakłada nawet własne biznesy. Ważne jest, by przy takim zatrudnieniu odprowadzać składki. W ten sposób podnosimy sobie podstawę świadczenia, a więc nie tylko zyskujemy dodatkową pensję, ale również większą emeryturę.

Musimy jednak dokładnie zapoznać się z wytycznymi ZUS-u, by nie doszło do zawieszenia wypłat ze względu na przekroczenie limitu zarobków.

Na emeryturę warto oszczędzać samodzielnie

źródło zdjęcia: Getty Images / fizkes

Zawieszenie emerytury

Zawieszenie emerytury może nastąpić wtedy, kiedy nasze zarobki uzyskiwane z pracy w tym czasie są zbyt wysokie. Świadczenie będzie wypłacane normalnie, jeśli wynagrodzenie nie przekroczy 70% średnich miesięcznych zarobków. Powyżej tego limitu zostanie ono zmniejszone – aż do momentu, kiedy przekroczymy 130% średniego wynagrodzenia.

Potem emerytura zostaje wstrzymana. Jeśli jednak nie chcemy znaleźć się w takiej sytuacji, wystarczy podjąć pracę dopiero po ukończeniu wieku emerytalnego. Najpierw musimy złożyć odpowiedni wniosek o emeryturę i ją otrzymać, a potem dopiero rozpoczynamy pracę na etacie.

Taka kolejność działań sprawi, że świadczenie będzie przychodzić w normalnej wysokości co miesiąc.

Emerytura przez niektórych jest bardzo wyczekiwanym okresem w życiu. Oznacza możliwość odpoczynku i zregenerowania sił, a także spełnienia marzeń, na które brakowało wcześniej czasu. Inni podchodzą do świadczenia dość nieprzychylnie – w końcu oznacza ono schyłek życia. Z pewnością jednak musimy wiedzieć, kiedy i w jaki sposób możemy odebrać pieniądze, które przez tyle lat odkładaliśmy na starość.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Elzbieta Tchorowska Elzbieta Tchorowska [+ info]

Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Informatyka. Zawodowo zajmuje się Project Managementem i prowadzi niewielką agencję marketingową Numnet zajmująca się kreacją contentu na strony internetowe. Interesuje się tematyką finansów i oszczędzania oraz wszystkim, co pozwala usprawnić nadzór nad budżetem domowym. Prowadzi autorski blog Wszystko o Pieniadzach.

Zobacz również