Rodzaje przedsiębiorstw w Polsce

Znajomość definicji z zakresu ekonomiki niesie spore korzyści m.in. przedsiębiorcom, wierzycielom i pracownikom. Rodzaje przedsiębiorstw to baza tej wiedzy.

Rodzaje przedsiębiorstw w Polsce
Forma prowadzonej działalności gospodarczej to decyzja jaką musi podjąć każdy przedsiębiorca

Wiedza o tym, jakie są rodzaje przedsiębiorstw i jakie przepisy rządzą firmami określonego rodzaju może ułatwić życie wierzycielom, handlowcom, pracownikom, a także samym przedsiębiorcom. Dzięki niej można odpowiedzieć sobie na wiele praktycznych pytań, np.:

W których firmach można korzystać z Funduszu Świadczeń Socjalnych?

Kiedy oferta sprzedaży może wiązać się z koniecznością wpłaty pokaźnego wadium?

Która firma płaci więcej za usługi biura rachunkowego?

Dlaczego posada prezesa w spółce z o. o. może być bardzo ryzykowna?

Przedsiębiorstwa klasyfikowane są według różnych kategorii, m. in. ze względu na:

  • typ własności,
  • formę prawną,
  • przedmiot prowadzonej działalności,
  • wielkość,
  • liczbę jednostek gospodarczych,
  • zakres internacjonalizacji.

Wydaje się, że z praktycznego punktu widzenia najistotniejsze są klasyfikacje według wielkości, formy prawnej i typu własności.

Podział na MMŚP i duże przedsiębiorstwa (definicje)

Skrót MMŚP oznacza mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa. Ta kategoria doczekała się swojego akronimu, gdyż bardzo często omawia się ją (również w regulacjach prawnych) w oderwaniu od dużych firm.

MMŚP są słabsze od koncernów zarówno pod względem liczby pracowników, jak i zasobów finansowych, czasowych, a często też kompetycyjnych. Z pewnością dlatego właśnie prawo zwykle traktuje je łagodniej.

Dowiedz się więcej: Fundusze europejskie dla firm rodzinnych – gdzie szukać dotacji >>

Przykłady stanowienia prawa z uwzględnieniem podziału na MMŚP i duże przedsiębiorstwa to:

  • likwidacja obowiązku tworzenia Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w firmach liczących mniej niż 50 pracowników (w mikro i małych przedsiębiorstwach) od 1 stycznia 2017 roku – osoby o niskim statusie materialnym powinny więc wybierać większe firmy, by móc korzystać ze świadczeń takiego funduszu;
  • wprowadzenie obowiązku stosowania JPK (Jednolitego Pliku Kontrolnego) dla dużych firm od 1 lipca 2016, dla średnich i małych firm od 1 stycznia 2017, dla mikro firm od 1 stycznia 2018 roku – wprowadzenie trudnego i kosztownego projektu ustawodawca rozpoczął od dużych firm, ponieważ te instytucje są bardziej stabilne i mniej podatne na błędy, czy niedopatrzenia.

W ostatnim czasie, to właśnie przy wprowadzaniu JPK przedsiębiorcy najczęściej pytali, do której kategorii zalicza się ich firma. Zatem przypomnijmy:

  • mikro przedsiębiorstwaw co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

1) zatrudniały średniorocznie mniej niż 10 pracowników

oraz

2) osiągnęły roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.

  • małe przedsiębiorstwa – w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

1) zatrudniały średniorocznie mniej niż 50 pracowników

oraz

2) osiągnęły roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro.

  • średnie przedsiębiorstwa – w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

1) zatrudniały średniorocznie mniej niż 250 pracowników

oraz

2) osiągnęły roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro.

  • duże przedsiębiorstwa – pozostałe przedsiębiorstwa.

Dowiedz się więcej: Czym jest coworking i dlaczego jest tak popularny? >>

Przedsiębiorstwa według formy prawnej

Forma prawna jest bardzo istotna dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą, ale nie pozostaje bez znaczenia dla pracowników i wierzycieli. Dlaczego?

Od formy prawnej zależą prawa, obowiązki, bądź ograniczenia w zakresie prowadzenia księgowości, sprawozdawczości, czy rozliczania podatków. Od formy prawnej zależy też odpowiedzialność za zobowiązania firmy (zarówno te z tytułu wynagrodzeń, danin publiczno–prawnych, jak i z tytułu umów zawartych z kontrahentami itp.)

Spółka cywilna

Funkcjonowanie spółki cywilnej reguluje kodeks cywilny. Każdy ze wspólników jest zarejestrowany w CEIDG jako odrębny podmiot, a spółkę tworzy kilku przedsiębiorców (wspólników) poprzez podpisanie umowy spółki.

Brak rejestracji spółki jako odrębnego podmiotu w odpowiednim rejestrze krajowym (np. w KRS) oznacza, że nie ma ona osobowości prawnej (nie może być podmiotem praw, ani obowiązków). Takimi podmiotami są wspólnicy – każdy z osobna.

Spółkę cywilną tworzy się przez spisanie umowy w formie pisemnej, która zawiera m.in.:

  • datę zawarcia umowy,
  • informację o okresie funkcjonowania spółki,
  • informację o celu gospodarczym, który spółka ma realizować,
  • informację o sposobie osiągnięcia wyznaczonych celów,
  • informację o zakresie działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności,
  • informację o wielkości wkładów własnych,
  • informację o sposobie podziału zysków,
  • informację o ustalonym roku obrotowym.

Spółka ta nie ma obowiązku prowadzenia pełnej księgowości (ksiąg handlowych) zgodnie z ustawą o rachunkowości. Każdy wspólnik w spółce cywilnej ma taki sam udział w zyskach oraz stratach spółki i nie może być tych praw pozbawiony. Wspólnicy mają prawo do reprezentowania spółki zarówno czynnego (składanie oświadczeń woli), jak biernego (przyjmowanie oświadczeń woli).

Wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie i całym swoim majątkiem osobistym. Jeżeli ich małżonkowie nie podpisali intercyzy to oni również odpowiadają za zobowiązania spółki. Wierzyciel spółki cywilnej może domagać się należności od wszystkich, kilku lub jednego wspólnika.

Dowiedz się więcej: Dla kogo karta podatkowa to dobre rozwiązanie >>

Spółki osobowe

Spółki osobowe to podmioty prawa handlowego. Zaliczamy do nich spółki: jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne.

Te rodzaje przedsiębiorstw nie posiadają osobowości prawnej, ale mają zdolność prawną, sądową i procesową (mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe oraz zaciągać zobowiązania, występować w procesie sądowym jako strona, pozywać oraz być pozywane).

Spółki osobowe powstają przez wpisanie ich w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) po wcześniejszym zawarciu umowy spółki lub statusu założycielskiego (w przypadku spółki komandytowo – akcyjnej).

Spółka jawna

Umowa spółki jawnej musi zawierać co najmniej:

  • firmę (nazwę) i siedzibę spółki,
  • określenie wkładu wnoszonego przez każdego ze wspólników oraz jego wysokości,
  • przedmiot działalności spółki,
  • w sytuacji gdy jest oznaczony, czas trwania zawiązanej spółki.

Wspólnikami spółki mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i prawne. W tego rodzaju podmiocie nie ma obowiązku prowadzenia pełnej księgowości, nie jest też określony wkład minimalny. Za zobowiązania spółki każdy ze wspólników odpowiada solidarnie i całym swoim majątkiem, przy czym najpierw prawa wierzycieli zaspokajane są z majątku spółki.

Spółka partnerska

Spółka partnerska powoływana jest do prowadzenia wspólnej działalności osób uprawnionych do uprawiania wolnego zawodu, np.: adwokata, doradcy podatkowego, lekarza, notariusza, pielęgniarki, rzeczoznawcy majątkowego itp.

Umowa spółki partnerskiej musi zawierać co najmniej:

  • określenie wolnego zawodu wykonywanego przez partnerów w ramach spółki,
  • przedmiot działalności spółki (wykonywanie wskazanego wolnego zawodu),
  • nazwiska i imiona partnerów, którzy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki,
  • w przypadku, gdy spółkę reprezentują tylko niektórzy partnerzy – nazwiska i imiona, firma oraz siedziba spółki wskazanych partnerów,
  • firmę i siedzibę spółki,
  • czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony,
  • określenie wkładów wnoszonych przez każdego partnera i ich wartość.

Natomiast w Krajowym Rejestrze Sądowym należy wskazać:

  • firmę, siedzibę oraz adres spółki,
  • imiona, nazwiska oraz adresy partnerów,
  • określenie wolnego zawodu wykonywanego w spółce oraz przedmiotu jej działalności,
  • imiona i nazwiska partnerów uprawnionych do reprezentacji spółki, nazwiska i imiona prokurentów oraz ewentualnych członków zarządu – w przypadku ograniczenia w prawie poszczególnych partnerów do reprezentacji spółki,
  • nazwiska i imiona partnerów, którzy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki – w przypadku uczestnictwa w spółce takowych partnerów.

Spółka ta nie ma obowiązku prowadzenia pełnej księgowości (ksiąg handlowych) zgodnie z ustawą o rachunkowości.

Korzystniej dla wspólników rozwiązana jest kwestia odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Partner nie ponosi bowiem odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce.

Nie odpowiada również za zobowiązania spółki będące następstwem działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności spółki. Partnerzy mogą jednak zdecydować, że jeden lub kilku z nich będzie taką odpowiedzialność ponosić.

Podobnie, jeśli w spółce partnerskiej powołany jest zarząd, to jego członkowie odpowiadają za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem.

Spółka komandytowa

Wspólnicy w spółce komandytowej są podzieleni na dwie grupy:

1. Komplementariuszy – odpowiadający za zobowiązania spółki osobiście i całym swoim majątkiem. Ich odpowiedzialność jest jednak subsydiarna. Gdy komplementariuszy jest więcej, to odpowiadają oni solidarnie. Komplementariusze mają prawo do reprezentowania spółki.

2. Komandytariuszy – odpowiadający za zobowiązania spółki do kwoty określonej w umowie spółki (kwoty komandytowej). Mogą reprezentować spółkę, ale tylko na podstawie pełnomocnictwa.

Umowa spółki komandytowej musi zawierać co najmniej:

  • firmę i siedzibę spółki,
  • przedmiot działalności spółki,
  • czas trwania spółki  (jeżeli jest oznaczony),
  • oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość,
  • oznaczony kwotowo zakres odpowiedzialności każdego komandytariusza wobec wierzycieli (sumę komandytową).

Zgłoszenie spółki komandytowej do KRS musi wskazywać:

  • siedzibę i firmę spółki,
  • przedmiot działalności spółki,
  • nazwiska i imiona (firmy lub nazwy) komandytariuszy i komplementariuszy,
  • imiona i nazwiska osób posiadających prawo do reprezentacji spółki z ewentualnym wyłączeniem części komplementariuszy od zajmowania się sprawami spółki,
  • sumę komandytową.

Spółka komandytowo – akcyjna

Ta spółka należy do spółek osobowych, w której przynajmniej jeden ze wspólników (komplementariusz) odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. W spółce komandytowo – akcyjnej wspólnikiem jest też akcjonariusz. Nie ponosi on odpowiedzialności wobec wierzycieli spółki. Wspólnikami mogą być osoby fizyczne, osoby prawne i osoby ułomne prawne.

Komplementariusze mogą reprezentować spółkę i sprawować nad nią kontrolę. Akcjonariusze natomiast mogą reprezentować spółkę wyłącznie w drodze pełnomocnictwa.

Zyski przedsiębiorstwa są dzielone według udziałów wspólników.

Spółka komandytowo – akcyjna powstaje z chwilą określenia statusu spółki w formie aktu notarialnego, podpisanego co najmniej przez wszystkich komplementariuszy. Należy w nim wskazać:

  • firmę (nazwę) i siedzibę spółki,
  • przedmiot działalności,
  • czas trwania spółki (jeśli jest on oznaczony),
  • wkład wnoszonych przez poszczególnych komplementariuszy ze wskazaniem ich wartości,
  • wysokość kapitału zakładowego i sposób jego zebrania,
  • wartość nominalnej akcji i ich liczbę ze wskazaniem, czy akcje są imienne, czy na okaziciela,
  • liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związanych z nimi uprawnień, jeżeli mają być wprowadzone akcje różnych rodzajów,
  • imiona i nazwiska albo firmę (nazwę) komplementariuszy, ich siedziby lub adresy,
  • organizację walnego zgromadzenia i rady nadzorczej, jeśli taka jest w spółce przewidziana.

Spółki kapitałowe

Do spółek kapitałowych należą spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Te rodzaje przedsiębiorstw wymagają dopełniania dużej liczby formalności, a także sporych nakładów finansowych. Spółki kapitałowe posiadają m.in.: osobowość prawną oraz kapitał zakładowy. Są zobowiązane do prowadzenia pełnej rachunkowości (ksiąg handlowych) oraz składania corocznych sprawozdań do KRS.

Spółka akcyjna

Spółka akcyjna funkcjonuje w oparciu kodeksu handlowego. Posiada osobowość prawną. W tego rodzaju spółce tworzy się kapitał zakładowy określony w statucie. Kapitał ten jest podzielony na akcje o równym nominale.

Akcje mogą być imienne lub na okaziciela, a ich właściciel staje się akcjonariuszem uprawnionym do głosu, dywidendy, udziału w majątku.

Założenie spółki akcyjnej wymaga kapitału założycielskiego w wysokości minimum 100 tys. zł oraz określenia statutu spółki w formie aktu notarialnego.

Spółka akcyjna składa się z:

  • zarządu, który ma prawo do reprezentowania spółki na zewnątrz. Zarząd jest powoływany i odwoływany przez Radę nadzorczą. Kadencja członka zarządu nie może być dłuższa niż 5 lat (chyba, że w statucie określono tę kwestię inaczej),
  • rady nadzorczej, która sprawuje nadzór nad spółką. Rada złożona jest z co najmniej 3 członków powoływanych i odwoływanych przez Walne zgromadzenie akcjonariuszy,
  • walnego zgromadzenia akcjonariuszy, czyli ciała, które podejmuje decyzje dotyczące spółki w drodze uchwał.

Statut spółki akcyjnej powinien wskazywać:

  • firmę i siedzibę spółki,
  • przedmiot jej działalności,
  • czas trwania, jeśli jest oznaczony,
  • wysokość kapitału zakładowego oraz kwotę wpłaconą przed zarejestrowaniem na pokrycie kapitału zakładowego,
  • wartość nominalną akcji i ich liczbę,
  • liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związane z nimi uprawnienia,
  • nazwiska i imiona założycieli,
  • liczbę członków zarządu i rady nadzorczej oraz podmiot uprawniony do ustalenia składu zarządu i rady nadzorczej.

Za zobowiązania spółki odpowiadają natomiast, solidarnie wraz ze spółką, członkowie zarządu. Odpowiedzialność ta jednak jest związana z podaniem fałszywych danych rejestrowych.

Księgowość spółki akcyjnej prowadzona jest w oparciu o ustawę o rachunkowości (księgi handlowe).

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Spółka z o.o. to spółka kodeksu handlowego i posiada osobowość prawną. Minimalny kapitał zakładowy to 5 tys. zł.

Wspólnicy spółki (będący osobami fizycznymi, prawnymi lub ułomnymi prawnymi) nie odpowiadają za zobowiązania spółki, a są one pokrywane z kapitału przez nich wniesionego. Odpowiedzialność całym swoim majątkiem ponosi natomiast zarząd. Dzieje się tak jednak dopiero, gdy nie można już zaspokoić wierzycieli z majątku przedsiębiorstwa.

Organy spółki z o.o. to:

  • zgromadzenie wspólników podejmujące uchwały zarówno w głosowaniach jawnych, jak i tajnych, powołuje i odwołuje zarząd,
  • zarząd składa się z co najmniej 1 osoby. Zarząd reprezentuje spółkę i prowadzi jej sprawy,
  • rada nadzorcza lub komisja rewizyjna składająca się z co najmniej 3 osób – sprawuje nadzór nad spółką. Powołanie tych ciał nie jest obowiązkowe, chyba, że kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 000 PLN, a wspólników jest więcej niż 25 lub, gdy spółka powstała ze spółki Skarbu Państwa.

Jednoosobowa działalność gospodarcza

Przedsiębiorstwo, którym zarządza osoba fizyczna i jako właściciel ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania przedsiębiorstwa. Działalność rozpoczyna się z chwilą wpisu do CEIDG.

Dowiedz się więcej: Czy konto bankowe dla firm jest obowiązkowe >>

Rodzaje przedsiębiorstw – podział ze względu na własność

Biorąc pod uwagę formę własności, możemy wyróżnić następujące rodzaje przedsiębiorstw:

  • państwowe,
  • spółdzielcze (właścicielami są pracownicy reprezentowani przez zarząd),
  • komunalne (właścicielami są mieszkańcy danego obszaru, np. gminy),
  • prywatne.

O ile firmy będące własnością osób prywatnych opierają swoje funkcjonowanie o swobodne i indywidualnie ustalane regulacje, o tyle przedsiębiorstwa z sektora finansów publicznych kierują się zasadami powszechnie znanymi (np. rozporządzenia ministrów i prezydentów miast w sprawie wynagrodzeń, dodatków do wynagrodzeń, nagród, itp., ustawa o zamówieniach publicznych, ustawa o finansach publicznych i wiele innych).

To właśnie bardzo restrykcyjne przepisy dotyczące np. składania zamówień na towary, usługi lub usługi remontowe powodują, że kontrahenci muszą spełnić szereg warunków i dopełnić wielu formalności (np. wpłacać wadium, przedstawiać zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami i składkami ZUS itp.), a każde najdrobniejsze uchybienie może skutkować przegraną w przetargu.

Podział ze względu na przedmiot prowadzonej działalności

Ze względu na rodzaj działalności gospodarczej przedsiębiorstwa dzielimy na:

  • przemysłowe,
  • bankowe,
  • ubezpieczeniowe,
  • budowlane,
  • transportowe,
  • usługowe,
  • rolnicze.

Pogrupowane są one w określonych działach i branżach gospodarki. Poszczególne branże często są regulowane specjalnymi przepisami prawa np. prawo bankowe, prawo ubezpieczeniowe, prawo transportowe, itp.

Zgodnie z takimi przepisami przedsiębiorstwa często działają w oparciu o stosowne licencje, certyfikaty, czy pozwolenia. Aby je zdobyć muszą spełnić szereg warunków, np. ukończyć określone szkolenia, dysponować, a czasem także deponować niemały kapitał, poddawać się okresowej weryfikacji, itp.

Przynależność do określonego sektora lub branży to nie tylko obowiązki i ograniczenia, ale też możliwości i korzyści, np. przynależność do KRUS, korzystanie z dotacji i innych form pomocy dostępnych dla wybranych branż, korzystanie z preferencji podatkowych oraz wiele innych.

Dowiedz się więcej: Czym jest biznesplan i jak go napisać >>

Rodzaje przedsiębiorstw – podział według innych kryteriów

Istnieją też inne klasyfikacje przedsiębiorstw, o nieco mniejszym znaczeniu dla ogółu, m.in.:

    • Przedsiębiorstwa według liczby jednostek gospodarczych – jeżeli pod uwagę weźmiemy rozczłonkowanie terytorialne, wówczas możemy wyróżnić przedsiębiorstwa jednozakładowe, sieciowe bądź wielozakładowe.
    • Podział firm ze względu na zakres internacjonalizacji  krajowe, międzynarodowe, wielonarodowe lub globalne.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

 
  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Anna Nowak Anna Nowak [+ info]

Na łamach portali internetowych relacjonuje zmiany na rynku pracy. Z uwagą przygląda się ofertom zatrudnienia, poszukując ich mocnych i słabych stron. Sprawdza, co spędza sen z powiek HR-owców. Dostarcza inspiracji niezdecydowanym i odkrywa sposoby osiągania celów zawodowych. Jako redaktor portalu KarieraKobiety.pl wspiera aktywność zawodową i emancypację finansową kobiet. Po godzinach – amatorka zdrowej kuchni, pasjonatka fotografii i sketchnotingu.

Zobacz również