Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce

Z okazji zbliżającego się Bożego Narodzenia warto przypomnieć sobie najpiękniejsze polskie tradycje wigilijne, dzięki którym tak kochamy te święta.

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce
Polskie tradycje bożonarodzeniowe są wyjątkowe i otoczone magią.

Wigilia Bożego Narodzenia jest w Polsce uważana za jeden z najważniejszych dni w ciągu całego roku. To właśnie w wigilijny wieczór wiele rodzin ma jedyną okazję spotkać się razem przy pięknie przystrojonym stole i w uroczystym nastroju zjeść wspólnie kolację. Tradycje wigilijne, takie jak łamanie się opłatkiem, czy śpiewanie kolęd nadają temu dniu wyjątkowej i niepowtarzalnej atmosfery.

Przed nadchodzącymi świętami Bożego Narodzenia warto przypomnieć sobie także inne zwyczaje wigilijne, których pielęgnowanie jest w naszym wspólnym interesie – to właśnie dzięki nim polska Wigilia uznawana jest za najpiękniejszą na świecie.

Skąd się wzięły polskie tradycje wigilijne?

Sposób obchodzenia Wigilii Bożego Narodzenia w Polsce bardzo różni się od tego, jak ten dzień traktowany jest w wielu innych krajach katolickich. Na zachodzie Europy 24 grudnia jest normalnym dniem, w którym nie organizuje się żadnych uroczystości.

W Polsce uroczyste obchodzenie Wigilii ma bardzo długą tradycję, sięgającą średniowiecza, dlatego sposób jej celebrowania zawiera wiele zwyczajów pochodzących z bardzo dawnych czasów, nawet starosłowiańskich. Współcześnie znane tradycje bożonarodzeniowe stanowią tak naprawdę mieszankę zwyczajów ludowych i pogańskich z tradycjami związanymi ściśle z wiarą chrześcijańską.

Jaka Wigilia, taki cały rok

Przykładem ludowej tradycji wigilijnej, która była mocno zakorzeniona na wielu wsiach jeszcze w XX w., jest przepowiadanie na podstawie wydarzeń z dnia wigilijnego tego, co się zdarzy w nadchodzącym roku.

Aby uniknąć wielu nieszczęść w kolejnych miesiącach, rezygnowano np. z wykonywania wielu prac w Wigilię. W tym dniu nie należało także nikomu pożyczać swoich rzeczy, ponieważ mogło to zwiastować straty materialne w przyszłości.

Polskie tradycje wigilijne związane są także ze zwierzętami. Do tej pory w wielu regionach Polski po wieczerzy wigilijnej gospodarze zanoszą resztki jedzenia z opłatkiem swoim zwierzętom, ponieważ zgodnie z wierzeniami dzięki temu „kury będą dobrze jajka niosły, a krowy mleko dawały”.

Niektórzy o północy także uważnie nasłuchują, czy zwierzęta nie przemówią do nich ludzkim głosem – jest to kolejne wierzenie ludowe, które w wielu miejscach w Polsce jest znane do dzisiaj.

Dowiedz się więcej: Wigilia: Jak przygotować pierwsze rodzinne święta? >>

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - rodzina

12 potraw wigilijnych

Tradycyjnie stół wigilijny powinien być zastawiony 12 potrawami – tak twierdzą nasze mamy i babcie, choć tak naprawdę w ubiegłych wiekach liczba ta była nieco inna. Bardzo długo była ona nieparzysta i wynosiła 5 lub 7 dań w biedniejszych domach chłopów, natomiast 11 lub nawet 13 potraw było na stołach szlachty i arystokracji.

W zamożnych domach staropolskich oprócz innych dań należało przygotować także 12 potraw rybnych i w tym przypadku liczba 12 miała przypominać o 12 apostołach. Właśnie ta tradycja przetrwała do dzisiaj, choć w zmienionej formie, bo nie wszystkie potrawy muszą być dzisiaj przygotowane z ryb.

Dowiedz się więcej: 12 potraw wigilijnych – lista tradycyjnych dań >>

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - kutia

Postne dania wigilijne

Polska wieczerza wigilijna od zawsze musiała składać się z postnych dań. Do dzisiaj jednak każdy region Polski przygotowuje swoje specyficzne potrawy na Wigilię.

Przykładowo na Mazowszu gotuje się zupę lub barszcz grzybowy, natomiast w Małopolsce dominuje barszcz z czerwonych buraków. Przysmakiem podczas Wigilii na Podlasiu jest kutia, z kolei na Podkarpaciu spotkać można nieznane w innych regionach gołąbki z kaszą i grzybami.

Prawdopodobnie jedynym wspólnym dla całej Polski daniem jest karp smażony, który jest jedynie namiastką staropolskiej tradycji przygotowywania różnych ryb na Wigilię.

Dowiedz się więcej: Catering wigilijny – czy to się opłaca? >>

Jak bardzo przetrwały dawne tradycje wigilijne jeśli chodzi o jedzenie, można się przekonać, sięgając do „Chłopów” W. Reymonta, który tak oto na początku XX w. opisywał Wigilię w domu Boryny:

„Najpierw był buraczany kwas, gotowany na grzybach z ziemniakami całymi, a potem przyszły śledzie w mące obtaczane i smażone w oleju konopnym, później zaś pszenne kluski z makiem, a potem szła kapusta z grzybami, olejem również omaszczona, a na ostatek podała Jagusia przysmak prawdziwy, bo racuszki z gryczanej mąki, z miodem zatarte i w makowym oleju uprażone”.

Dowiedz się więcej: Święta w górach – 7 sposobów na nietypowe Boże Narodzenie >>

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - karp

Dzielenie się opłatkiem

Jeśli chodzi o najważniejsze polskie zwyczaje bożonarodzeniowe, to z pewnością należy do nich łamanie się opłatkiem podczas Wigilii. Zwyczaj ten pochodzi z czasów pierwszych chrześcijan, którzy dzielili się chlebem nieofiarnym. Opłatek (łac. oblatum) i zwyczaj łamania się nim zawitał do Polski około XVIII w.

Podobnie jak kiedyś, dzisiejsze opłatki produkuje się z ciasta z białej mąki pszennej i wody, które wlewa się do foremek ze wzorami związanymi z Bożym Narodzeniem.

Tradycyjnie dzielenie się opłatkiem podczas wieczerzy wigilijnej powinien inicjować pan domu, podając opłatek do ułamania kolejnym osobom, a wszyscy podczas tego obrzędu powinni sobie składać życzenia. Pielęgnowaną do dzisiaj tradycją jest również wysyłanie kawałka opłatka osobom, które nie mogą uczestniczyć w wieczerzy wigilijnej.

Dowiedz się więcej: Dekoracja stołu wigilijnego – 7 ciekawych pomysłów >>

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - szopka bożonarodzeniowa

Sianko pod obrusem i puste miejsce przy stole

To również bardzo znane polskie tradycje wigilijne, które choć mają ludowe korzenie, przetrwały do dzisiaj i są pielęgnowane także w miastach.

Wkładanie sianka pod obrus na wigilijnym stole dzisiaj większości z nas kojarzy się po prostu ze stajenką, w której zgodnie z wierzeniami urodził się Jezus Chrystus. Mało kto wie, że zwyczaj ten pochodzi z czasów pogańskich. Dawni Słowianie kładli siano pod obrus, by złożyć w ten sposób ofiarę bożkowi Ziemiennikowi.

Prawdopodobnie także pogańskie korzenie ma bardzo piękny zwyczaj pozostawiania przy wigilijnym stole pustego miejsca. Dzisiaj jest ono przeznaczone dla zbłąkanego wędrowca, czyli osoby samotnej, która nie ma z kim spędzić Wigilii. Niektórzy jednak twierdzą, że miejsce to przeznaczone jest dla ducha osoby bliskiej, która niedawno zmarła, co bardzo przypomina o ucztach zadusznych organizowanych w grudniu przez naszych pogańskich przodków.

Dowiedz się więcej: Wigilia firmowa – jak zorganizować i o czym pamiętać >>

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - stół wigilijny

Choinka i śpiewanie kolęd

W najpiękniejsze tradycje świąteczne wpisuje się z pewnością zwyczaj ozdabiania choinki oraz śpiewanie kolęd.

Przystrajanie stojącego drzewka iglastego cukierkami, jabłkami, orzechami i świeczkami przywędrował do Polski z Prus na przełomie XVIII i XIX wieku. Zwyczaj ten rozpowszechnił się jednak dopiero na początku XX wieku. Co ciekawe, w polskich domach dużo wcześniej stosowano tzw. podłaźniczki, czyli podwieszane pod sufitem gałęzie sosny, które miały chronić dom przed złymi mocami.

Dowiedz się więcej: Mała choinka: 7 niesamowitych inspiracji >>

O wiele dłuższą od ozdabiania choinki tradycją w Polsce jest kolędowanie. Większość najpiękniejszych i śpiewanych do dzisiaj polskich kolęd powstało w XVII i XVIII wieku – na przykład w 1631 r. napisano popularną kolędę „Przybieżeli do Betlejem”.

Kolędy przetrwały tak długo w polskiej tradycji nie tylko ze względu na swoje wyjątkowe piękno. W czasach zaborów i obu wojen światowych miały one także znaczenie patriotyczne, ponieważ słowa wielu z nich przerabiali znani poeci, dzięki czemu stawały się one pieśniami podnoszącymi na duchu w najtrudniejszych momentach w historii.

Najpiękniejsze tradycje wigilijne w Polsce - choinka

To tylko niektóre piękne zwyczaje wigilijne, które choć nie zawsze związane są z tradycją chrześcijańską, to jednak dodają naszym świętom wiele magii i uroku oraz lokalnego folkloru. Warto więc choć w części je pielęgnować i przede wszystkim wiedzę o nich przekazywać kolejnym pokoleniom, ponieważ są one ważnymi elementami naszej tożsamości narodowej.

Źródło: „Polska Wigilia” Hanna Szymanderska Wydawnictwo WATRA Wydanie III 1990r.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

  • O autorze
  • Ostatnie artykuły
Hintigo Hintigo [+ info]

HINTIGO to źródło najlepszych rozwiązań, porad i inspiracji, pozwalających szybko i skutecznie rozwiązać problemy życia codziennego. Wierzymy, że podejmowanie decyzji staje się łatwiejsze kiedy dysponujemy kompletnymi i rzetelnymi informacjami. Pragniemy, aby każdy użytkownik odwiedzający nasz portal znalazł dokładnie to, czego w danym momencie poszukuje - odpowiedzi na pytanie, porady, instrukcji, przewodnika.

Zobacz również